خارش زخم: چرا زخم هنگام بهبود می‌خارد و چه کنیم

تقریباً همه خارش زخم را تجربه کرده‌اند: بریدگی چند روزه، جای بخیه، سوختگی در حال ترمیم. وسوسه‌ی خاراندن زیاد است، ولی خاراندن ممکن است زخم را دوباره باز کند. این مقاله توضیح می‌دهد چرا زخم می‌خارد، چه وقت نگران‌کننده است و چطور آن را آرام کنید.

چرا زخم هنگام بهبود می‌خارد؟

• ساخته شدن بافت تازه: وقتی سلول‌ها زخم را پر می‌کنند و رشته‌های کلاژن ساخته می‌شوند، عصب‌های ریز پوست تحریک می‌شوند (مراحل ترمیم زخم).
• مواد التهابی: هیستامین و مواد دیگری که سلول‌های دفاعی در زخم آزاد می‌کنند، همان موادی‌اند که در نیش پشه خارش می‌دهند.
• خشکی پوست: پوست تازه و جای زخم غدد چربی کمتری دارند و زود خشک می‌شوند.
• کشیده شدن پوست: وقتی زخم جمع می‌شود، پوست اطراف کشیده می‌شود.
• رشد دوباره‌ی عصب‌ها: در زخم‌های عمیق و جای سوختگی، عصب‌های تازه هنگام رشد ممکن است حس‌های غیرعادی مثل خارش و مورمور بدهند.

خارش طبیعی یا نگران‌کننده؟

خارش طبیعی

در روزهای پایانی ترمیم یا بعد از بسته شدن زخم شروع می‌شود، زخم ظاهر خوبی دارد و کوچک‌تر می‌شود، قرمزی و ترشح ندارد، و کم‌کم کمتر می‌شود. در جای سوختگی و زخم‌های بزرگ ممکن است ماه‌ها ادامه داشته باشد (مراقبت بعد از سوختگی).

عفونت

خارش همراه قرمزی که پهن‌تر می‌شود، گرمی، ورم، ترشح کدر یا بدبو و درد بیشتر (عفونت زخم).

حساسیت به چسب، پانسمان یا پماد

قرمزی، خارش، دانه‌های ریز یا تاول که دقیقاً به شکل چسب یا پانسمان است، یا بعد از شروع یک پماد تازه پیدا شده. پمادهای آنتی‌بیوتیک، چسب‌های معمولی، برخی مواد نگهدارنده و عطرها شایع‌ترین علت‌اند. با قطع آن ماده و جایگزین کردن چسب‌های ضدحساسیت یا سیلیکونی بهتر می‌شود؛ گاهی پماد کورتون خفیف برای پوست اطراف لازم است.

اگزمای اطراف زخم

در زخم‌های ساق پا، به‌خصوص زخم واریسی، پوست اطراف ممکن است خشک، پوسته‌پوسته، قرمز و بسیار خارش‌دار شود. چرب کردن مرتب و درمان اگزما با نظر درمانگر لازم است (زخم واریسی).

قارچ

در چین‌های پوست و جاهای مرطوب، مثل زیر پستان، کشاله‌ی ران یا زیر پانسمان‌هایی که مدت طولانی خیس مانده‌اند، قرمزی خارش‌دار با لبه‌ی مشخص و دانه‌های کوچک اطرافش ممکن است قارچی باشد.

با خارش زخم چه کنیم؟

• نخارانید. اگر خیلی می‌خارد، اطراف زخم را آرام فشار دهید یا با کف دست به آرامی ضربه بزنید.
• کمپرس خنک: یک پارچه‌ی تمیز خنک را چند دقیقه روی پانسمان یا اطراف زخم بگذارید.
• پوست اطراف زخم و جای زخم بسته‌شده را روزی چند بار با کرم ساده و بدون عطر چرب کنید.
• لباس نخی و گشاد بپوشید و از لباس‌های پشمی و تنگ روی زخم دوری کنید.
• ناخن‌ها را کوتاه کنید و اگر شب‌ها خواب‌آلوده زخم را می‌خارانید، دستکش نخی بپوشید.
• بعد از بسته شدن کامل زخم، ماساژ ملایم جای زخم خارش را کم می‌کند.
• از گرما، دوش داغ و تعریق زیاد دوری کنید؛ خارش را بیشتر می‌کنند.
• اگر خارش خواب را مختل کرده، پزشک ممکن است داروی ضدخارش تجویز کند.

پمادهای بی‌حس‌کننده، پودرها و روغن‌های گیاهی را روی زخم باز نزنید؛ خودشان ممکن است حساسیت بدهند.

اگر خارش یا قرمزی اطراف زخم آزارتان می‌دهد، در کلینیک زخم پلاس علت آن بررسی می‌شود و پانسمان و چسب مناسب‌تری انتخاب می‌شود. از صفحه‌ی مشاوره وقت بگیرید. اصول مراقبت روزانه را در مراقبت از زخم بخوانید.

پرسش‌های پرتکرار

خارش زخم یعنی زخم دارد خوب می‌شود؟

اغلب بله؛ خارش معمولاً در مرحله‌ای پیدا می‌شود که بافت تازه ساخته می‌شود. ولی خارش به‌تنهایی نشانه‌ی قطعی ترمیم نیست و اگر با قرمزی و ترشح همراه باشد، ممکن است عفونت یا حساسیت باشد.

خارش جای بخیه تا کی ادامه دارد؟

معمولاً چند هفته و کم‌کم کمتر می‌شود. در جای زخم‌های بزرگ یا برجسته ممکن است ماه‌ها طول بکشد و ماساژ، چرب کردن و سیلیکون کمک می‌کنند.

خاراندن زخم چه ضرری دارد؟

خاراندن پوست تازه را پاره می‌کند، دلمه را برمی‌دارد، میکروب‌های زیر ناخن را به زخم می‌رساند و جای زخم را پهن‌تر و تیره‌تر می‌کند.

منابع

1. Paus R و همکاران. Frontiers in pruritus research: scratching the brain for more effective itch therapy. J Clin Invest 2006.
2. Goutos I. Neuropathic mechanisms in the pathophysiology of burns pruritus: redefining directions for therapy and research. J Burn Care Res 2013.
3. Tavadia S و همکاران. Allergic contact dermatitis in venous leg ulcer patients. Contact Dermatitis 2003.