درمان سوختگی عمیق: برداشتن بافت سوخته، پیوند پوست و مراقبت بعد از آن

سوختگی عمیق را از روی ظاهرش می‌شود حدس زد: پوست سفید، زرد، قهوه‌ای یا سیاه، سفت و چرمی، یا خال‌خالی سفید و قرمز که با فشار انگشت رنگش عوض نمی‌شود. چون عصب‌ها هم آسیب دیده‌اند، این ناحیه درد کمی دارد و همین باعث می‌شود بعضی‌ها آن را دست‌کم بگیرند. در این مقاله توضیح می‌دهیم سوختگی عمیق چطور درمان می‌شود و بعد از درمان چه چیزهایی مهم است. برای آشنایی با درجه‌ها، انواع سوختگی را ببینید.

چرا سوختگی عمیق خودش خوب نمی‌شود؟

پوست برای ترمیم، سلول‌های تازه را از ریشه‌ی موها و غدد عرقِ لایه‌ی زیرین و از لبه‌های زخم می‌سازد. در سوختگی سطحی این منابع سالم‌اند و زخم در دو هفته بسته می‌شود. در سوختگی عمیق بیشترشان از بین رفته‌اند؛ زخم فقط از لبه‌ها و خیلی آهسته جمع می‌شود. زخمی که بیش از سه هفته باز بماند، معمولاً جای زخم برجسته، سفت و کشیده می‌گذارد که روی مفاصل حرکت را محدود می‌کند. بافت مرده‌ی سوخته هم محل مناسبی برای رشد میکروب است (عفونت سوختگی).

درمان سوختگی عمیق در بیمارستان

روزهای اول

در سوختگی‌های بزرگ، اولویت با تنفس، مایعات از راه رگ، کنترل درد و گرم نگه داشتن بیمار است. سوختگی عمیقی که دور تا دور دست، پا یا قفسه‌ی سینه را گرفته، مثل یک کمربند سفت عمل می‌کند و ممکن است خون‌رسانی یا تنفس را مختل کند؛ در این حالت جراح پوست سوخته را با برش‌های طولی آزاد می‌کند.

برداشتن بافت سوخته

جراح بافت مرده را، معمولاً در هفته‌ی اول، در اتاق عمل برمی‌دارد تا به لایه‌ی سالم برسد. این کار خطر عفونت را کم می‌کند، مدت بستری را کوتاه می‌کند و نتیجه‌ی ظاهری بهتری دارد. در زخم‌های کوچک‌تر، بافت مرده گاهی با پانسمان‌های مخصوص یا آنزیمی هم نرم و برداشته می‌شود (دبریدمان).

پیوند پوست

روی زخمِ پاک‌شده، یک لایه‌ی نازک پوست که از ران یا جای دیگری از بدن خود بیمار برداشته شده، گذاشته می‌شود. در سوختگی‌های وسیع، پوست برداشته‌شده را به شکل توری درمی‌آورند تا سطح بیشتری را بپوشاند. اگر پوست سالم کافی نباشد، از جایگزین‌های موقت یا دائمی پوست استفاده می‌شود. روی پیوند گاهی وکیوم تراپی گذاشته می‌شود تا پیوند بهتر بچسبد. روش‌های پیوند را در پیوند پوست نوشته‌ایم.

تغذیه

بدن بیمار سوختگی وسیع ماه‌ها انرژی و پروتئین بسیار بیشتری از حالت عادی مصرف می‌کند. غذای کافی و گاهی تغذیه با لوله بخشی از درمان است (تغذیه برای ترمیم زخم).

سوختگی عمیق کوچک

سوختگی عمیق به اندازه‌ی یک سکه یا کمی بزرگ‌تر، به‌خصوص اگر روی دست، صورت یا مفصل نباشد، گاهی با پاک کردن تدریجی بافت مرده و پانسمان مناسب در کلینیک زخم بسته می‌شود. این زخم‌ها چند هفته طول می‌کشند و باید هر چند روز یک‌بار دیده شوند. اگر بعد از سه هفته پیشرفت کافی نداشته باشد، پیوند کوچک پیشنهاد می‌شود.

بعد از پیوند

• پیوند تازه را تا چند روز طبق دستور جراح بی‌حرکت نگه دارید تا به بستر زخم بچسبد.
• جای برداشت پوست هم یک زخم سطحی است و حدود دو هفته طول می‌کشد؛ پانسمانش را خشک و تمیز نگه دارید.
• پوست پیوندی و جای برداشت را بعد از بسته شدن، روزی چند بار با کرم بدون عطر چرب کنید؛ این پوست غدد چربی کافی ندارد.
• تا دست‌کم یک سال از آفتاب دور نگه دارید یا بپوشانید؛ پوست پیوندی زود تیره می‌شود.

جلوگیری از جمع شدن پوست و محدودیت حرکت

جای زخم سوختگی عمیق تا ماه‌ها در حال جمع شدن است. روی گردن، زیر بغل، آرنج، دست و زانو، این جمع شدگی حرکت را محدود می‌کند. فیزیوتراپی و تمرین‌های کششی روزانه، آتل‌هایی که شب‌ها مفصل را در حالت باز نگه می‌دارند، لباس فشاری که حدود یک سال روزی ۲۳ ساعت پوشیده می‌شود، و ورقه یا ژل سیلیکونی، جلوی بیشتر این مشکلات را می‌گیرند. اگر با وجود این‌ها جای زخم حرکت را محدود کند، جراحی ترمیمی کمک می‌کند. جزئیات را در مراقبت بعد از سوختگی آورده‌ایم.

زخم‌هایی که بعد از پیوند باز می‌مانند

گاهی چند نقطه‌ی کوچک بعد از پیوند یا لابه‌لای جای زخم باز می‌ماند یا مدام زخم می‌شود. این زخم‌ها با پانسمان درست، کنترل عفونت و برداشتن فشار از رویشان بسته می‌شوند. زخمی که سال‌ها روی جای سوختگی باز مانده یا تغییر شکل داده، باید حتماً معاینه شود؛ به‌ندرت ممکن است به سرطان پوست تبدیل شده باشد (زخم بدخیم).

سوختگی‌های عمیق کوچک، جای برداشت پوست، زخم‌هایی که بعد از پیوند باز مانده‌اند و زخم‌های کهنه‌ی روی جای سوختگی در کلینیک زخم پلاس درمان و پیگیری می‌شوند. از صفحه‌ی مشاوره وقت بگیرید. راهنمای کلی را در درمان زخم سوختگی ببینید.

پرسش‌های پرتکرار

سوختگی درجه ۳ چقدر طول می‌کشد تا خوب شود؟

با جراحی و پیوند، پوشش زخم معمولاً در چند هفته کامل می‌شود، ولی بالغ شدن جای زخم یک تا دو سال طول می‌کشد. بدون جراحی، فقط سوختگی‌های خیلی کوچک بسته می‌شوند، آن هم در چند هفته تا چند ماه.

چرا سوختگی عمیق درد ندارد؟

چون عصب‌های پوست هم سوخته‌اند. بی‌دردی نشانه‌ی سوختگی سبک نیست؛ برعکس، معمولاً یعنی سوختگی عمیق است.

جای سوختگی عمیق کاملاً از بین می‌رود؟

نه، ولی با درمان به‌موقع، پیوند و مراقبت درست بعد از آن، جای زخم نرم‌تر، صاف‌تر و کم‌رنگ‌تر می‌شود و حرکت مفاصل حفظ می‌شود.

منابع

1. ISBI Practice Guidelines Committee. ISBI Practice Guidelines for Burn Care, Parts 1 and 2. Burns 2016, 2018.
2. Jeschke MG و همکاران. Burn injury. Nat Rev Dis Primers 2020.
3. Ong YS و همکاران. Meta-analysis of early excision of burns. Burns 2006.