آماده‌سازی بستر زخم: چهار اصل برای این‌که زخم کهنه ترمیم شود یا پیوند بپذیرد

بیماری که زخم کهنه دارد، ممکن است بپرسد چرا درمانگر به‌جای «بستن» زخم، هفته‌ها روی تمیز کردن و پانسمان آن کار می‌کند. پاسخ این است که روی کف زخمی که آماده نیست، هیچ درمانی، حتی پیوند پوست، نمی‌گیرد. این مقاله توضیح می‌دهد آماده‌سازی بستر زخم چیست و چه مراحلی دارد.

۱. بافت: برداشتن بافت مرده

بافت مرده‌ی سیاه، لایه‌ی زرد چسبنده و دلمه‌ی ضخیم جلوی رشد بافت تازه را می‌گیرند و جای میکروب‌اند. هدف این است که کف زخم سرخ و دانه‌دانه شود. این کار با دبریدمان انجام می‌شود و در زخم‌های مزمن معمولاً باید تکرار شود. استثنا، بافت سیاه و خشک روی پای کم‌خون است که اول باید رگ‌ها بررسی شوند.

۲. عفونت و التهاب: کنترل میکروب‌ها

روی هر زخم کهنه میکروب هست؛ مشکل وقتی است که زیاد شوند یا لایه‌ی چسبنده‌ی بیوفیلم بسازند. نشانه‌هایش توقف پیشرفت، ترشح بیشتر، بو و بافت شکننده است. شست‌وشوی درست، دبریدمان و پانسمان‌های ضدمیکروب برای مدت محدود، و در عفونت واقعی آنتی‌بیوتیک، کمک می‌کنند (عفونت زخم).

۳. رطوبت: نه خشک، نه غرق ترشح

زخم خشک دلمه می‌بندد و سلول‌ها نمی‌توانند رویش حرکت کنند. زخمی که غرق ترشح است، پوست اطرافش سفید و نرم می‌شود و از لبه‌ها بزرگ‌تر می‌شود. پانسمان باید با مقدار ترشح جور باشد: هیدروژل برای زخم خشک، فوم و آلژینات برای زخم پرترشح (پانسمان‌های نوین). در زخم‌های ساق، کنترل ورم با باند فشاری بخش مهمی از کنترل ترشح است. روش قدیمی «گاز خیس که روی زخم خشک شود» رطوبت را به هم می‌زند و موقع برداشتن بافت سالم را هم می‌کند؛ امروز توصیه نمی‌شود.

۴. لبه‌ها: پوست باید بتواند روی زخم بیاید

پوست تازه از لبه‌های زخم روی کف آن کشیده می‌شود. لبه‌هایی که ضخیم، سفت، لوله‌شده یا زیرشان خالی است، این کار را نمی‌کنند. درمانگر لبه‌های غیرفعال را تازه می‌کند و پوست اطراف را با کرم یا اسپری محافظ از ترشح حفظ می‌کند. زخمی که لبه‌هایش غیرعادی، برجسته و نامنظم است، ممکن است نیاز به نمونه‌برداری داشته باشد (زخم بدخیم).

وقتی زخم آماده شد ولی پیش نمی‌رود

اگر با این چهار اصل، زخم در حدود چهار هفته حدود نصف نشد، درمان‌های تقویت‌کننده بررسی می‌شوند: وکیوم تراپی، پانسمان کلاژن، PRP یا پیوند پوست.

آماده‌سازی زخم برای پیوند پوست

پیوند پوست فقط روی کف زخمی می‌گیرد که:

• تمیز و بدون بافت مرده باشد.
• سرخ، دانه‌دانه و با خون‌رسانی خوب باشد.
• عفونت نداشته باشد و میکروب‌های آن کم باشند.
• ترشح زیادی نداشته باشد.
• استخوان، تاندون یا پلاک بدون پوشش در آن نباشد.

رسیدن به این وضعیت ممکن است چند هفته دبریدمان، پانسمان و گاهی وکیوم تراپی بخواهد. بیمار هم باید قند خونش کنترل باشد، کم‌خونی و سوءتغذیه‌اش درمان شده باشد و سیگار نکشد.

بیمار هم بخشی از بستر زخم است

• کنترل قند خون، فشار خون و بیماری‌های دیگر.
• غذای پروتئین‌دار و آب کافی (تغذیه برای ترمیم زخم).
• ترک سیگار.
• برداشتن فشار از روی زخم.
• کنترل درد، که بدون آن بیمار نمی‌تواند پانسمان و تحرک را ادامه دهد.
• کسی که در خانه بتواند پانسمان را درست عوض کند، و امکان رفت‌وآمد به جلسه‌های پیگیری.

همه‌ی دلیل‌های دیر خوب شدن زخم را در چرا زخم خوب نمی‌شود آورده‌ایم.

در کلینیک زخم پلاس، آماده‌سازی بستر زخم با دبریدمان، کنترل عفونت، پانسمان مناسب و وکیوم تراپی انجام می‌شود و زخم برای بسته شدن یا پیوند پوست آماده می‌شود. از صفحه‌ی مشاوره وقت بگیرید. مسیر کلی درمان را در درمان زخم ببینید.

پرسش‌های پرتکرار

آماده‌سازی زخم برای پیوند چقدر طول می‌کشد؟

از چند روز در زخم‌های تازه و تمیز تا چند هفته در زخم‌های مزمن و عفونی. وکیوم تراپی این مدت را در بسیاری از زخم‌ها کوتاه‌تر می‌کند.

چرا زخم را زودتر نمی‌بندند؟

بستن یا پیوند روی زخمی که بافت مرده، عفونت یا ترشح زیاد دارد، نمی‌گیرد و زخم دوباره باز می‌شود. آماده کردن کف زخم، احتمال موفقیت را بسیار بالا می‌برد.

این آماده‌سازی در خانه هم انجام می‌شود؟

بخشی از آن، مثل تعویض درست پانسمان، برداشتن فشار، تغذیه و کنترل قند، در خانه انجام می‌شود. دبریدمان و انتخاب پانسمان با درمانگر است.

منابع

1. Schultz GS و همکاران. Wound bed preparation: a systematic approach to wound management. Wound Repair Regen 2003.
2. Atkin L و همکاران. Implementing TIMERS: the race against hard-to-heal wounds. J Wound Care 2019.
3. Murphy C و همکاران. Defying hard-to-heal wounds with an early antibiofilm intervention strategy: wound hygiene. J Wound Care 2020.