کاهش فشار از روی زخم پای دیابتی: گچ تماس کامل، چکمه‌ی طبی و کفش مخصوص

پای بی‌حس درد را خبر نمی‌دهد، پس بیمار بدون این‌که حس کند روی زخم راه می‌رود. هر قدم، کف زخم و لبه‌هایش را له می‌کند و بافتی که تازه ساخته شده از بین می‌رود. به همین دلیل در بسیاری از زخم‌هایی که «با هیچ پمادی خوب نمی‌شوند»، مشکل اصلی فشار است، نه دارو.

روش‌های برداشتن فشار، از مؤثرتر به کم‌اثرتر

گچ تماس کامل یا چکمه‌ی غیرقابل درآوردن

گچی که با دقت روی پا و ساق قالب‌گیری می‌شود و بار را به همه‌ی سطح کف پا و دیواره‌ی ساق تقسیم می‌کند، یا چکمه‌ی طبی بلندی که با گچ یا بست با گچ یا بست قفل می‌شود و بیمار به آن دست نمی‌زند. مؤثرترین روش است، چون حتی در خانه و شب هم سر جایش می‌ماند. هفته‌ای یک‌بار باز می‌کنند، زخم را می‌بینند، پانسمان را تازه می‌کنند و دوباره می‌بندند.

چکمه‌ی بلند قابل درآوردن (واکر)

وقتی گچ مناسب نیست (برای نمونه در عفونت، کم‌خونی شدید پا یا شرایط بیمار)، چکمه‌ای تا زیر زانو با کفی مخصوص استفاده می‌شود. این چکمه فقط وقتی اثر دارد که واقعاً همیشه پوشیده شود؛ مطالعه‌ها نشان داده‌اند بیماران بخش زیادی از قدم‌های روزانه را بدون آن برمی‌دارند، بیشتر در خانه.

چکمه‌ی کوتاه، نیم‌کفش و کفش مخصوص

وسیله‌هایی تا مچ پا، کفش‌هایی که جلوی پا را روی زمین نمی‌گذارند یا کفی با پد فومی که زیر زخم خالی شده، وقتی بیمار وسیله‌ی بلند را تحمل نمی‌کند انتخاب می‌شوند. اثرشان کمتر است.

کم کردن راه رفتن

هر روشی که استفاده شود، تا بسته شدن زخم باید قدم‌ها کم شود: عصا یا واکر، ویلچر برای مسافت‌های طولانی، نشستن برای کارهای خانه و بالا گذاشتن پا.

جراحی

اگر زخم با این روش‌ها خوب نشد یا مدام برمی‌گردد، گاهی جراح با کار کوچکی روی تاندون یا استخوان (مثلاً بلند کردن تاندون آشیل یا برداشتن برجستگی استخوانی) فشار را برای همیشه از آن نقطه برمی‌دارد.

زخم‌های غیر از کف پا

• زخم پاشنه: اغلب در بیمارانی که زیاد دراز می‌کشند؛ پاشنه باید با بالشی زیر ساق یا وسیله‌ی مخصوص در هوا بماند (زخم بستر).
• زخم روی انگشت یا کناره‌ی پا: معمولاً از کفش است؛ کفش باید عوض شود یا قسمتی که فشار می‌آورد خالی شود.
• زخم همراه با عفونت یا کم‌خونی شدید: گچ بسته معمولاً گذاشته نمی‌شود، چون زخم باید هر روز دیده شود؛ درمانگر وسیله‌ی قابل درآوردن را انتخاب می‌کند.

نکته‌های مهم برای بیمار

• چکمه یا گچ را حتی برای رفتن تا دستشویی درنیاورید، مگر درمانگر اجازه داده باشد.
• پای دیگر حالا فشار بیشتری تحمل می‌کند؛ آن را هر روز نگاه کنید.
• اگر داخل گچ درد، سوزش، بوی بد یا ترشح احساس کردید، یا گچ ترک برداشت یا خیس شد، همان روز خبر دهید.
• وسیله‌ی سنگین ممکن است تعادل را کم کند؛ در خانه موانع سر راه را بردارید و از عصا کمک بگیرید.

بعد از بسته شدن زخم

پوست تازه هنوز ضعیف است. معمولاً چند هفته با وسیله‌ی کاهش فشار ادامه داده می‌شود و بعد کفش و کفی مخصوصی که برای پای خودتان ساخته شده جای آن را می‌گیرد (کفش و کفی برای پای دیابتی). بدون این مرحله، زخم در همان نقطه دوباره باز می‌شود. بقیه‌ی کارهای درمان در راهنمای درمان زخم دیابتی آمده است.

پرسش‌های پرتکرار

با چکمه‌ی طبی می‌توانم راه بروم؟

بله، این وسیله‌ها برای این ساخته شده‌اند که بتوانید با آن‌ها راه بروید، ولی باز هم راه رفتن را تا حد ممکن کم کنید.

گچ تماس کامل چقدر روی پا می‌ماند؟

هفته‌ای یک‌بار عوض می‌شود، و تا وقتی زخم بسته شود ادامه پیدا می‌کند؛ اغلب چند هفته.

کفش طبی یا کفی معمولی کافی نیست؟

برای پیشگیری از زخم بله، ولی برای درمان زخم باز کف پا، فشار را به اندازه‌ی کافی برنمی‌دارد.

منابع

1. Bus SA و همکاران. Guidelines on offloading foot ulcers in persons with diabetes (IWGDF 2023 update). Diabetes Metab Res Rev 2024.
2. Schaper NC و همکاران. Practical guidelines on the prevention and management of diabetes-related foot disease (IWGDF 2023 update). Diabetes Metab Res Rev 2024.