کفش، کفی و ارتز برای پای دیابتی: چه کسی چه کفشی لازم دارد
پاسخ کوتاه: برای فرد دیابتی کفش مناسب یکی از مؤثرترین راه‌های پیشگیری از زخم پاست. کسی که پایش حس طبیعی دارد و تغییر شکل ندارد، با یک کفش راحت و درست‌اندازه کارش راه می‌افتد. کسی که بی‌حسی پا، تغییر شکل (مثل انگشت چکشی) یا پینه‌ی زیاد دارد، به کفش عمیق‌تر و کفی‌ای نیاز دارد که برای پای خودش ساخته شود. کسی که قبلاً زخم کف پا داشته، باید کفش و کفی درمانی‌ای بپوشد که فشار را از همان نقطه برمی‌دارد، و آن را همیشه، حتی در خانه، به پا داشته باشد. برای زخم باز، کفش کافی نیست و وسیله‌ی کاهش فشار لازم است.
کفش مناسب پای دیابتی چه ویژگی‌هایی دارد؟
- اندازه‌ی درست: طول کفش حدود یک تا دو سانتی‌متر بلندتر از بلندترین انگشت؛ عرض به اندازه‌ی پهن‌ترین قسمت پا. پاها را عصر اندازه بگیرید، وقتی کمی ورم دارند.
- جلوی جادار و بلند: انگشتان نباید به سقف کفش بخورند، به‌خصوص اگر خم شده‌اند.
- بستن با بند یا چسب: تا پا داخل کفش جلو و عقب نرود.
- داخل بی‌درز و نرم و پشت پاشنه‌ی محکم.
- زیره‌ی محکم ولی ضربه‌گیر و پاشنه‌ی کوتاه.
کفش نوک‌تیز، پاشنه‌بلند، صندل لای‌انگشتی و دمپایی پشت‌باز برای پای دیابتی مناسب نیستند. قبل از هر بار پوشیدن داخل کفش را با دست بگردید.
کفی و کفش طبی چه کسانی لازم دارند؟
| وضعیت پا | کفش مناسب |
|---|---|
| حس و شکل پا طبیعی | کفش راحت و درست‌اندازه با ویژگی‌های بالا |
| بی‌حسی، پینه یا تغییر شکل پا | کفش عمیق‌تر با کفی‌ای که برای پای خودتان قالب‌گیری شده و فشار را از نقطه‌های پرفشار برمی‌دارد |
| سابقه‌ی زخم کف پا که بسته شده | کفش و کفی درمانی که نشان داده شده فشار همان نقطه را کم می‌کند؛ همیشه، در خانه و بیرون |
| قطع انگشت یا جلوی پا | کفش با پرکننده‌ی جای خالی و کفی مخصوص تا پا داخل کفش نلغزد و انگشتان دیگر کج نشوند |
| زخم باز | کفش کافی نیست؛ گچ یا چکمه‌ی طبی برای برداشتن فشار (کاهش فشار از روی زخم) |
راهنمای بین‌المللی پای دیابتی (IWGDF ۲۰۲۳) تأکید می‌کند که کفش درمانیِ بیمارِ با سابقه‌ی زخم کف پا باید طوری ساخته شود که فشار روی نقطه‌ی زخم قبلی واقعاً کم شود، و بیمار تشویق شود آن را همیشه بپوشد؛ زخم‌های دوباره بیشتر در ساعت‌هایی پیدا می‌شوند که این کفش پوشیده نیست، که اغلب در خانه است.
کفی طبی و ارتز چطور ساخته می‌شود؟
متخصص ارتوپدی فنی پا را معاینه می‌کند، نحوه‌ی راه رفتن را می‌بیند و از کف پا قالب یا اسکن می‌گیرد. گاهی فشار کف پا با دستگاه اندازه‌گیری می‌شود تا نقطه‌های پرفشار معلوم شوند. کفی از لایه‌های نرم و محکم ساخته می‌شود تا وزن روی سطح بزرگ‌تری از کف پا پخش شود. بعد از تحویل، چند هفته‌ی اول پا را بعد از هر بار پوشیدن نگاه کنید؛ هر جای قرمزی که تا نیم ساعت بعد از درآوردن کفش نرفت، یعنی کفی یا کفش باید اصلاح شود. کفی و کفش را هم سالی یک‌بار، یا زودتر اگر ساییده شد، بررسی کنید.
درمانگران زخم بیمارانی را که زخمشان بسته شده، برای ساخت کفش و کفی مخصوص به متخصص ارتوپدی فنی ارجاع می‌دهند. این همکاری بخشی از پیشگیری از زخم دوباره است (پیشگیری از زخم پای دیابتی).
جوراب مناسب
جوراب تمیز، نخی یا ترکیبی که عرق را از پوست دور کند، بی‌درز یا با درز صاف، و با کشی که روی ساق جا نیندازد. رنگ روشن کمک می‌کند لکه‌ی ترشح یا خون زود دیده شود. جوراب را هر روز عوض کنید.
اندام مصنوعی بعد از قطع عضو
بعد از قطع پا در زیر یا بالای زانو، ساخت اندام مصنوعی (پروتز) معمولاً بعد از بسته شدن زخم و کم شدن ورم شروع می‌شود. در افراد دیابتی، چون پوست باقی‌مانده‌ی اندام ممکن است بی‌حس باشد، جا افتادن درست سوکت و استفاده از لاینر نرم اهمیت زیادی دارد تا زخم تازه ایجاد نشود. در همین دوره، پای دیگر بیشترین فشار را تحمل می‌کند و باید با کفش و کفی مناسب از آن محافظت شود (قطع عضو در دیابت).
پرسش‌های پرتکرار
کفش طبی آماده از داروخانه کافی است؟
برای پای بدون تغییر شکل و بدون سابقه‌ی زخم، یک کفش راحت و درست‌اندازه (طبی یا غیرطبی) کافی است. برای پای تغییر شکل‌یافته یا با سابقه‌ی زخم، کفی‌ای که برای پای خودتان ساخته شود لازم است.
کفش دیابتی را در خانه هم بپوشم؟
اگر سابقه‌ی زخم دارید، بله. بیشتر قدم‌های روزانه در خانه برداشته می‌شود و همان‌جا پا بی‌محافظ است.
هر چند وقت کفش و کفی را عوض کنم؟
وقتی زیره یا کفی ساییده شد یا شکل پا تغییر کرد؛ معمولاً هر یک تا دو سال. سالی یک‌بار آن را به درمانگر یا متخصص ارتوپدی فنی نشان دهید.
منابع
- Bus SA و همکاران. Guidelines on the prevention of foot ulcers in persons with diabetes (IWGDF 2023 update). Diabetes Metab Res Rev 2024.
- Bus SA و همکاران. Guidelines on offloading foot ulcers in persons with diabetes (IWGDF 2023 update). Diabetes Metab Res Rev 2024.
مقالههای مرتبط
مراقبت از زخم دیابتی در خانه: پانسمان، کارهای روزانه و آنچه نباید کرد
راهنمای قدمبهقدم مراقبت از زخم پای دیابتی در خانه برای بیمار و همراه: تعویض پانسمان، برداشتن فشار، کنترل قند، نشانههای…
۵ دقیقه مطالعه
کلینیک پای دیابتی: چه کارهایی انجام میدهد و چه وقت باید رفت
کلینیک پای دیابتی زخم و مشکلات پای افراد دیابتی را معاینه، درمان و پیگیری می‌کند. چه خدماتی دارد، تیم درمان…
۴ دقیقه مطالعه
درجهبندی زخم پای دیابتی: واگنر، دانشگاه تگزاس و درجهی عفونت
درجهبندی واگنر، روش دانشگاه تگزاس و دستهبندی عفونت IWGDF/IDSA به زبان ساده: هر درجه یعنی چه، چه درمانی دارد و…
۵ دقیقه مطالعه
دیدگاه خود را بنویسید