درمان زخم با PRP: روش انجام، کاربرد و آن‌چه شواهد علمی می‌گویند
پاسخ کوتاه: PRP یا پلاسمای غنی از پلاکت، ماده‌ای است که از خونِ خودِ همان بیمار درست می‌کنند: چند لوله خون می‌گیرند و با دستگاه سانتریفیوژ تغلیظ می‌شود تا پلاکت‌ها و عامل‌های رشدی که در ترمیم نقش دارند، جمع شوند. بعد به شکل ژل روی زخم گذاشته یا اطراف آن تزریق می‌شود. چون چیزی غریبه وارد بدن نمی‌شود، خطر کمی دارد. شواهد نشان می‌دهد PRP ممکن است در برخی زخم‌های مزمن، به‌خصوص زخم پای دیابتی، ترمیم را کمی بهتر کند، ولی قطعیت این شواهد پایین است. PRP جای درمان اصلی زخم، یعنی درمان علت، دبریدمان و پانسمان درست را نمی‌گیرد و فقط روی زخم تمیز و بدون عفونت اثر دارد.
PRP در سال‌های اخیر در پوست و مو، ارتوپدی و زخم زیاد به کار رفته و گاهی بیش از واقعیت تبلیغ شده است. این مقاله توضیح می‌دهد PRP در درمان زخم چطور کار می‌کند، برای کدام زخم‌ها ممکن است مفید باشد و شواهد علمی چه می‌گویند.
PRP چطور کار می‌کند؟
پلاکت‌ها ذرات کوچکی در خون‌اند که در بند آمدن خون نقش دارند. وقتی فعال می‌شوند، مواد زیادی آزاد می‌کنند که سلول‌های ترمیم را به زخم فرامی‌خوانند، مویرگ تازه می‌رویانند و بافت‌سازی را جلو می‌برند. در زخم‌های مزمن، این پیام‌ها ضعیف یا مختل‌اند. هدف PRP رساندن مقدار بیشتری از این مواد به کف زخم است.
روش انجام
- زخم بررسی، شسته و در صورت نیاز دبریدمان می‌شود تا کف آن تمیز باشد (دبریدمان).
- مثل یک آزمایش خون معمولی، از بازو چند لوله خون می‌کشند.
- لوله‌ها چند دقیقه در دستگاه می‌چرخند و لایه‌ی پرپلاکت از گلبول‌های قرمز جدا می‌شود.
- PRP یا به شکل ژل روی زخم گذاشته می‌شود، یا با سوزن ظریف در لبه‌ها و کف زخم تزریق می‌شود، یا هر دو.
- زخم را با پانسمانی که درمانگر انتخاب کرده می‌پوشانند.
- این کار چند نوبت، هر هفته یا هر دو هفته یک‌بار، تکرار می‌شود.
کل کار در کلینیک و در کمتر از یک ساعت انجام می‌شود. سوزن زدن در کناره‌های زخم کمی آزار دارد که با بی‌حسی موضعی کمتر می‌شود.
برای کدام زخم ممکن است مفید باشد؟
- زخم کهنه‌ای که تمیز است ولی با درمان معمول، هفته‌ها تقریباً همان‌اندازه مانده است.
- زخم پای دیابتی، کنار برداشتن فشار و کنترل قند (درمان زخم دیابتی).
- برخی زخم‌های فشاری و زخم‌های جراحی دیرجوش.
چه وقت PRP مناسب نیست؟
- زخم عفونی یا پوشیده از بافت مرده؛ اول باید عفونت درمان و بافت مرده برداشته شود.
- زخم‌هایی که علتشان درمان نشده، مثل پای کم‌خون یا زخم واریسی بدون باند فشاری.
- کم بودن شدید پلاکت‌ها یا کم‌خونی شدید.
- سرطان فعال در ناحیه‌ی زخم.
- تب یا عفونت فعال در بدن.
شواهد علمی چه می‌گویند؟
مرورهای علمی نشان داده‌اند PRP ممکن است بسته شدن زخم پای دیابتی را کمی بهتر کند، ولی پژوهش‌ها کوچک‌اند و قطعیت نتایج پایین است. در زخم‌های وریدی، شواهد روشنی برای فایده‌ی آن نیست. راهنمای بین‌المللی پای دیابتی، از میان فرآورده‌های خون خود بیمار، فقط یک نوع وصله‌ی خاص را، آن هم وقتی درمان استاندارد جواب نداده، قابل بررسی می‌داند و استفاده‌ی معمول از سایر فرآورده‌های پلاکتی را توصیه نمی‌کند. به همین دلیل، ما PRP را یک گزینه‌ی کمکی برای زخم‌های منتخب می‌دانیم، نه درمان اول.
عوارض
ماده از بدن خود بیمار آمده، پس نه حساسیت می‌دهد و نه بیماری منتقل می‌کند. ممکن است در محل خون‌گیری یا تزریق کمی درد، کبودی یا ورم پیدا شود. مثل هر کار روی زخم، احتمال کم عفونت هم هست.
PRP کنار درمان اصلی
PRP روی زخمی که بیمار رویش راه می‌رود، عفونت دارد یا خون کافی نمی‌گیرد، اثری ندارد. پیش از PRP، درمان علت، دبریدمان و پانسمان مناسب باید انجام شده باشند (آماده‌سازی بستر زخم). روش‌های کمکی دیگر را در درمان زخم ببینید.
- بعد از PRP، دور زخم قرمز، داغ و دردناک شده یا ترشح بدبو پیدا کرده است.
- محل خون‌گیری یا تزریق ورم و درد رو به افزایش دارد.
کلینیک زخم پلاس در بیمارستان فوق تخصصی عرفان نیایش است و PRP هم در همین‌جا انجام می‌شود؛ پیش از آن، زخم کامل بررسی و آماده می‌شود تا PRP فقط برای زخمی به کار برود که از آن سود می‌برد. از صفحه‌ی مشاوره وقت بگیرید.
پرسش‌های پرتکرار
PRP برای زخم چند جلسه لازم است؟
اغلب سه تا پنج نوبت، با فاصله‌ی یکی دو هفته. اگر بعد از این تعداد زخم پیشرفتی نداشته، ادامه‌ی آن فایده‌ای ندارد و باید علت دیگری پیدا شود.
PRP با PRF چه فرقی دارد؟
هر دو از خون خود بیمارند. PRF ماده‌ی ضدانعقاد ندارد و به شکل یک لایه‌ی ژله‌ای و فیبرینی درمی‌آید که آهسته‌تر مواد را آزاد می‌کند. شواهد هر دو در زخم محدود است.
PRP زخم را قطعی درمان می‌کند؟
نه. PRP ممکن است ترمیم را کمک کند، ولی زخمی که علتش درمان نشده، با PRP هم خوب نمی‌شود یا دوباره برمی‌گردد.
منابع
- Martinez-Zapata MJ و همکاران. Autologous platelet-rich therapy for treating chronic wounds. Cochrane Database Syst Rev 2016.
- Chen H و همکاران. Guidelines on interventions to enhance healing of foot ulcers in people with diabetes (IWGDF 2023 update). Diabetes Metab Res Rev 2024.
- Game F و همکاران. LeucoPatch system for the management of hard-to-heal diabetic foot ulcers (LeucoPatch II): a randomised trial. Lancet Diabetes Endocrinol 2018.
مقالههای مرتبط
اوزون تراپی زخم: روش انجام، شواهد علمی و ایمنی
اوزون تراپی زخم یعنی رساندن گاز اوزون یا روغن و آب اوزوندار به سطح زخم. روش‌های انجام، آن‌چه مطالعهها و…
۵ دقیقه مطالعه
آماده‌سازی بستر زخم: چهار اصل برای اینکه زخم کهنه ترمیم شود یا پیوند بپذیرد
آماده‌سازی بستر زخم چیست؟ برداشتن بافت مرده، کنترل عفونت و التهاب، تعادل رطوبت و سالم کردن لبه‌ها؛ آماده کردن زخم…
۴ دقیقه مطالعه
مراقبتهای پس از دبریدمان: پانسمان، درد، غذا و نشانههای هشدار
بعد از دبریدمان زخم چه کنیم؟ چه چیزی طبیعی است، مراقبت از پانسمان، کنترل درد، برداشتن فشار، غذا و دارو،…
۴ دقیقه مطالعه
دیدگاه خود را بنویسید