نوروپاتی دیابتی: نشانه‌ها، خطر برای پا و درمان

نوروپاتی محیطی: آنچه در پاها اتفاق می‌افتد

عصب‌های بلندتر زودتر آسیب می‌بینند، برای همین علائم معمولاً از نوک انگشتان پا شروع می‌شود و آرام بالا می‌آید؛ مثل جوراب، و بعدها در دست‌ها مثل دستکش. نشانه‌ها:

• سوزن‌سوزن شدن، گزگز یا احساس راه رفتن روی پنبه.
• سوزش یا درد تیز، اغلب شب‌ها و در استراحت بدتر.
• بی‌حسی و کم شدن حس گرما و سرما؛ فرد داغی آب را با پا نمی‌فهمد.
• ضعف عضلات کوچک پا و خم شدن انگشتان (انگشت چکشی) و پینه‌ی زیر جلوی پا.
• پوست خشک و ترک‌خورده به خاطر کم شدن تعریق (ترک پاشنه در دیابت).

چرا نوروپاتی خطرناک است؟

درد هشدار بدن است. پایی که درد را حس نمی‌کند، سنگ داخل کفش، تاول، سوختگی با آب داغ یا بخاری و ناخن فرورفته را خبر نمی‌دهد. فرد روی آسیب راه می‌رود تا زخم باز شود و گاهی تا وقتی ترشح را روی جوراب نبیند متوجه نمی‌شود. بیشتر زخم‌های پای دیابتی در پای بی‌حس شروع می‌شوند (زخم پای دیابتی چیست). شکل خاص‌تری از آن، «پای شارکو» است: استخوان‌ها و مفاصل پای بی‌حس آسیب می‌بینند، پا داغ و متورم می‌شود و اگر روی آن راه برود تغییر شکل می‌دهد؛ این حالت را همان روز به درمانگر نشان دهید.

نوروپاتی چطور تشخیص داده می‌شود؟

معاینه ساده و بی‌درد است: درمانگر با یک نخ نایلونی (مونوفیلامان) چند نقطه‌ی کف پا را لمس می‌کند، با دیاپازون حس لرزش را در شست می‌سنجد و رفلکس مچ پا را بررسی می‌کند. هر فرد دیابتی باید دست‌کم سالی یک‌بار این معاینه را انجام دهد. گاهی پزشک آزمایش نوار عصب هم درخواست می‌کند، به‌خصوص اگر علائم نامعمول باشد یا علت دیگری محتمل باشد (مثل کمبود ویتامین B12، که در مصرف طولانی متفورمین هم ممکن است پیش بیاید).

انواع دیگر نوروپاتی دیابتی

• نوروپاتی خودکار (اتونوم): عصب‌هایی را که کار اندام‌های داخلی را تنظیم می‌کنند درگیر می‌کند: سیری زودرس و استفراغ، اسهال یا یبوست، سرگیجه هنگام بلند شدن، اشکال در تخلیه‌ی مثانه، مشکلات جنسی و کم شدن تعریق پا.
• نوروپاتی ناگهانی یک عصب: مثلاً دوبینی، افتادگی پلک یا فلج یک طرف صورت؛ معمولاً در چند ماه بهتر می‌شود ولی باید فوری بررسی شود تا علت‌های دیگر مثل سکته رد شوند.
• درگیری عصب‌های ران و لگن: درد شدید ران و ضعف عضلات ران، بیشتر در سالمندان با دیابت نوع ۲.

این انواع را پزشک داخلی یا متخصص مغز و اعصاب درمان می‌کند؛ در این مقاله بیشتر روی پا تمرکز داریم.

درمان

کنترل قند و عوامل خطر

کنترل خوب قند پیشرفت نوروپاتی را کند می‌کند. ترک سیگار، کم کردن الکل و کنترل فشار خون و چربی خون هم کمک می‌کند.

کاهش درد

برای درد عصبی دیابتی، راهنمای انگلستان (NICE) داروهایی مثل دولوکستین، آمی‌تریپتیلین، پرگابالین یا گاباپنتین را پیشنهاد می‌کند که با تجویز پزشک و با دوز کم شروع می‌شوند. مسکن‌های معمولی معمولاً روی این درد اثر زیادی ندارند. کرم‌ها و داروهای گیاهی را بدون مشورت با پزشک استفاده نکنید و هرگز روی پای بی‌حس کیسه‌ی آب گرم یا وسیله‌ی برقی گرم نگذارید.

محافظت از پا

این مهم‌ترین بخش برای پیشگیری از زخم است: هر شب پاها را نگاه کنید، پابرهنه راه نروید، کفش مناسب بپوشید و پینه و ناخن را به درمانگر بسپارید (پیشگیری از زخم پای دیابتی و کفش مناسب پای دیابتی).

پرسش‌های پرتکرار

نوروپاتی دیابتی درمان قطعی دارد؟

عصب آسیب‌دیده معمولاً به حالت اول برنمی‌گردد، ولی پیشرفت آن با کنترل قند کند می‌شود، درد با دارو کنترل می‌شود و با مراقبت از پا می‌توان سال‌ها بدون زخم زندگی کرد.

آیا ماساژ یا پیاده‌روی برای نوروپاتی خوب است؟

فعالیت بدنی منظم برای قند و گردش خون مفید است. اگر پا بی‌حس است، پیاده‌روی را با کفش مناسب انجام دهید و بعد پاها را نگاه کنید. ماساژ ملایم روی پوست سالم ضرری ندارد ولی درمان عصب نیست.

ویتامین B برای نوروپاتی دیابتی مفید است؟

اگر کمبود ویتامین B12 دارید، جبرانش لازم است. در کسی که کمبود ندارد، شواهد کافی برای اثر مکمل‌های ویتامین B بر نوروپاتی دیابتی نیست.