پیشگیری از زخم بستر: کارهای روزانه برای همراه بیمار

چه کسانی در خطر زخم بستر هستند؟

• کسی که نمی‌تواند خودش در تخت یا روی صندلی جابه‌جا شود: بعد از سکته، جراحی بزرگ یا شکستگی لگن، در بیماری‌های پیشرفته، آلزایمر یا فلج.
• بیمار ویلچری، به‌خصوص با آسیب نخاعی که نشیمنگاه را حس نمی‌کند.
• کسی که ادرار یا مدفوعش را نگه نمی‌دارد و پوستش مدام خیس است.
• بیمار لاغر، کم‌غذا یا کم‌آب، و بیمار دیابتی یا با گردش خون ضعیف.
• سالمندان با پوست نازک و شکننده.

در بیمارستان‌ها خطر را با مقیاس‌هایی مثل برادن می‌سنجند. در خانه، اگر بیمار شما یکی از ویژگی‌های بالا را دارد، از امروز برنامه‌ی پیشگیری را شروع کنید.

۱. جابه‌جا کردن منظم

• هر چند ساعت؟ روی تشک معمولی معمولاً هر دو ساعت. روی تشک کاهش فشار ممکن است فاصله بیشتر شود؛ ملاک، پوست بیمار است: اگر بعد از جابه‌جایی قرمزی روی استخوان‌ها نیم ساعت باقی ماند، فاصله باید کوتاه‌تر شود.
• به پهلوی نیمه: بیمار را مستقیم روی پهلو نخوابانید (فشار روی استخوان لگن). حدود ۳۰ درجه بچرخانید و یک بالش پشت کمر و یک بالش بین زانوها بگذارید.
• سر تخت: بیشتر از ۳۰ درجه بالا نبرید، مگر هنگام غذا خوردن یا به دستور پزشک؛ وقتی سر بالاست بیمار پایین می‌لغزد و پوست دنبالچه کشیده می‌شود. پایین تخت را کمی بالا ببرید که بیمار سر نخورد.
• بلند کردن، نه کشیدن: برای جابه‌جایی دو نفر باشید یا از ملافه‌ی جابه‌جایی استفاده کنید.

۲. پاشنه‌ها

پاشنه پوست نازک و چربی کمی دارد و در بیمار خوابیده به پشت، یکی از شایع‌ترین جاهای زخم بستر است. بالشی را در طول زیر ساق بگذارید که پاشنه‌ها کمی از تشک بالا باشند و زانو کمی خم بماند. بالش را فقط زیر زانو نگذارید؛ فشار را به پاشنه منتقل می‌کند. در بیماران پرخطر، چکمه‌های نرم مخصوص کاهش فشار پاشنه هم هست.

۳. تشک و کوسن مناسب

برای بیمار در خطر، تشکی لازم است که فشار را پخش کند: فوم مخصوص با چگالی بالا، یا تشک بادی مواج برای خطر بالاتر. بیمار ویلچری روی کوسن فوم، ژل یا بادی مخصوص بنشیند و هر ربع ساعت چند ثانیه وزنش را جابه‌جا کند (به جلو خم شود یا به دو طرف). کوسن حلقه‌ای (دونات) نه. انتخاب تشک را در تشک مواج و وسایل کاهش فشار توضیح داده‌ایم.

۴. مراقبت از پوست

• هر روز پوست روی استخوان‌ها را نگاه کنید: دنبالچه، باسن، پاشنه، لگن، شانه، آرنج، پشت سر و پشت گوش‌ها (مراحل زخم بستر و نشانه‌ها).
• بعد از هر بار دفع، پوست را با آب ولرم و پاک‌کننده‌ی ملایم (نه صابون قوی) تمیز کنید و با ضربه‌های آرام خشک کنید، نه با مالش.
• در بیمار بی‌اختیار، یک کرم یا اسپری محافظ (مثل کرم‌های زینک یا سیلیکون) روی پوست بزنید تا رطوبت به آن نرسد. پوشک را زود عوض کنید.
• پوست خشک را مرطوب کنید؛ پودر تالک نزنید.
• نقطه‌های قرمز را ماساژ ندهید و با الکل نمالید.
• ملافه صاف، بی‌چروک و خشک باشد؛ چیزهای کوچک (سکه، درِ بطری، لوله‌ی سوند) زیر بیمار نماند.
• در بیماران خیلی پرخطر، درمانگر ممکن است پانسمان فوم سیلیکونی پیشگیرانه روی دنبالچه یا پاشنه بگذارد.

۵. غذا و آب

پوست بیمار کم‌غذا نازک‌تر و آسیب‌پذیرتر است. اگر بیمار کم می‌خورد یا وزن کم کرده، به پزشک بگویید؛ گاهی مکمل‌های غذایی پرپروتئین لازم است. آب کافی هم بنوشد، مگر محدودیت پزشکی داشته باشد (تغذیه‌ی بیمار زخم بستر).

۶. حرکت هرقدر که ممکن است

بیماری که می‌تواند، هر روز کمی بنشیند یا چند قدم راه برود. فیزیوتراپی و تشویق بیمار به جابه‌جا شدن، خودش پیشگیری است.

اگر زخم ایجاد شده، درمانش را در درمان زخم بستر و مراقبت روزانه را در مراقبت از بیمار زخم بستر در خانه بخوانید.

پرسش‌های پرتکرار

آیا با تشک مواج دیگر جابه‌جا کردن لازم نیست؟

لازم است. تشک مواج فشار را کم می‌کند ولی جای جابه‌جا کردن را نمی‌گیرد؛ فقط ممکن است فاصله‌ی جابه‌جایی‌ها را بیشتر کند.

ماساژ برای پیشگیری از زخم بستر خوب است؟

نه روی نقطه‌های قرمز یا روی استخوان‌ها. این کار به بافتی که در معرض آسیب است ضربه می‌زند.

چه کرمی برای پیشگیری از زخم بستر بزنم؟

یک مرطوب‌کننده‌ی ساده برای پوست خشک، و یک کرم محافظ (زینک یا سیلیکون‌دار) برای پوستی که با ادرار و مدفوع تماس دارد. هیچ کرمی جای جابه‌جا کردن را نمی‌گیرد.