مراقبت از بیمار زخم بستر در خانه: برنامه‌ی روزانه‌ی همراه بیمار
پاسخ کوتاه: مراقبت از بیمار زخم بستر در خانه یک برنامه‌ی روزانه است: جابه‌جا کردن منظم بیمار طبق جدول، تمیز و خشک نگه داشتن پوست بعد از هر بار دفع، تعویض پانسمان همان‌طور که درمانگر گفته، غذا و آب کافی، کنترل درد و نگاه کردن هر روز به زخم و پوست. یادداشت کردن این کارها در یک دفترچه به شما و درمانگر کمک می‌کند. همراه بیمار هم خسته می‌شود؛ کارها را بین چند نفر تقسیم کنید.
بیشتر بیماران زخم بستر در خانه و به دست خانواده مراقبت می‌شوند. این مقاله برای همراه بیمار است: از صبح تا شب چه کنید، چه چیزی را یادداشت کنید و چه وقت با درمانگر تماس بگیرید. درمان خود زخم را در درمان زخم بستر آورده‌ایم.
یک روز مراقبت
صبح
- پوست بیمار را از سر تا پا نگاه کنید، به‌خصوص دنبالچه، باسن، پاشنه‌ها، لگن، شانه‌ها و پشت سر (مراحل و نشانه‌های زخم بستر).
- بیمار را بشویید یا با حوله‌ی گرم و نمناک تمیز کنید؛ پوست را با ضربه‌های آرام خشک کنید، نمالید.
- اگر روز تعویض پانسمان است، آن را عوض کنید و وضع زخم را یادداشت کنید.
- صبحانه با پروتئین (تخم‌مرغ، پنیر، شیر) و یک لیوان مایع.
در طول روز
- بیمار را طبق جدول جابه‌جا کنید (معمولاً هر دو ساعت روی تشک معمولی): پشت، پهلوی راست نیمه، پشت، پهلوی چپ نیمه. هر جابه‌جایی را با ساعتش بنویسید.
- سر تخت را فقط برای غذا بالا ببرید و بعد از نیم ساعت پایین بیاورید.
- پوشک را زود عوض کنید و پوست را بعد از هر بار دفع تمیز کنید و کرم محافظ بزنید.
- هر یکی دو ساعت آب یا مایع تعارف کنید.
- اگر بیمار می‌تواند، چند دقیقه روی صندلی بنشیند یا با کمک چند قدم راه برود.
شب
- جابه‌جایی شبانه هم لازم است؛ نوبت‌ها را بین افراد خانواده تقسیم کنید. روی تشک مواج ممکن است فاصله بیشتر شود.
- ملافه را صاف و خشک کنید و مطمئن شوید چیزی زیر بیمار نمانده است.
- پاشنه‌ها با بالش زیر ساق از تشک آزاد باشند.
جابه‌جا کردن بیمار بدون آسیب
- تخت را تا حد ممکن صاف کنید و اگر ارتفاعش قابل تنظیم است، هم‌سطح کمر خودتان کنید.
- با بیمار حرف بزنید و اگر می‌تواند از او بخواهید کمک کند (زانوها را خم کند، از نرده بگیرد).
- بیمار را روی ملافه‌ی جابه‌جایی بلند کنید و بچرخانید؛ او را روی تشک نکشید.
- بیمار را حدود ۳۰ درجه به پهلو نگه دارید: یک بالش پشت کمر، یک بالش بین زانوها و قوزک‌ها.
- بعد از جابه‌جایی، جایی را که بیمار تا الان رویش بوده نگاه کنید؛ قرمزی‌ای که نیم ساعت بعد نرفته، یعنی فاصله‌ها باید کوتاه‌تر شود.
برای کمر خودتان، زانوهایتان را خم کنید، بیمار را نزدیک بدن خود نگه دارید و اگر سنگین است، تنها جابه‌جایش نکنید.
مراقبت از پوست بیمار بی‌اختیار
ادرار و مدفوع پوست را خیس و نرم می‌کنند و زخم بستر را بدتر و آلوده می‌کنند. بعد از هر بار دفع، پوست را با آب ولرم و پاک‌کننده‌ی ملایم یا دستمال مرطوب مخصوص بزرگسالان تمیز کنید، خشک کنید و یک لایه کرم یا اسپری محافظ (زینک یا سیلیکون‌دار) بزنید. اگر زخم نزدیک مقعد است و مرتب آلوده می‌شود، با درمانگر صحبت کنید؛ گاهی پانسمان یا وسایل خاصی لازم است.
دفترچه‌ی مراقبت
یک دفترچه‌ی ساده نگه دارید و این‌ها را بنویسید: ساعت هر جابه‌جایی، تاریخ تعویض پانسمان، وضع زخم (اندازه، ترشح، بو)، مقدار غذا و آبی که بیمار خورده، دفع، و هر تغییری در حال او. هر هفته در نور یکسان یک عکس از زخم بگیرید. این دفترچه را در هر مراجعه همراه بیاورید؛ کمک می‌کند درمانگر روند را دقیق‌تر ببیند.
درد و حال روحی بیمار
زخم بستر دردناک است، به‌خصوص هنگام تعویض پانسمان و جابه‌جایی. اگر بیمار ناله می‌کند، اخم می‌کند یا به جابه‌جایی مقاومت می‌کند، ممکن است درد داشته باشد؛ با پزشک درباره‌ی مسکن و زمان مصرف آن صحبت کنید. تنهایی و ناامیدی هم در بیماران بستری شایع است؛ حرف زدن، رادیو، دیدار خانواده و کارهای کوچکی که بیمار خودش انجام می‌دهد، به روحیه‌ی او کمک می‌کند.
مراقبت از خودتان
مراقبت شبانه‌روزی خسته‌کننده است. نوبت‌ها را تقسیم کنید، شب‌ها به نوبت بخوابید و اگر ممکن است برای چند ساعت در روز از یک مراقب یا پرستار کمک بگیرید. همراهی که از پا افتاده، دیگر نمی‌تواند به‌خوبی مراقبت کند.
- زخم بزرگ‌تر، عمیق‌تر یا بدبو شده، یا ترشحش چرکی شده است.
- زخم تازه‌ای پیدا شده یا پوست جایی کبود و تیره شده است.
- بیمار کمتر از نصف غذایش را می‌خورد یا کم آب می‌نوشد.
بدون معطلی همین حالا با کلینیک تماس بگیرید یا بیمار را به نزدیک‌ترین بیمارستان برسانید اگر:
- بیمار تب و لرز دارد، ناگهان گیج یا خیلی خواب‌آلود شده، یا نفسش تند است.
پیشگیری از زخم‌های تازه را در پیشگیری از زخم بستر، انتخاب تشک را در تشک مواج، پانسمان را در پانسمان زخم بستر و غذای بیمار را در تغذیه‌ی بیمار زخم بستر بخوانید.
پرسش‌های پرتکرار
بیمار زخم بستر را حمام کنیم؟
شستشوی بدن در تخت معمولاً کافی و ایمن‌تر است. اگر بیمار را به حمام می‌برید، زخم را با پانسمان ضدآب بپوشانید یا بعد از حمام پانسمان را عوض کنید و پوست را کامل خشک کنید.
آیا می‌شود زخم بستر را فقط در خانه درمان کرد؟
زخم‌های مرحله‌ی ۱ با برداشتن فشار در خانه برمی‌گردند. از مرحله‌ی ۲ به بعد، زخم باید دست‌کم یک‌بار معاینه شود و برنامه‌ی پانسمان و پیگیری را درمانگر تعیین کند.
با بیمار زخم بستر که درد دارد چه کنیم؟
مسکن را طبق دستور پزشک کمی قبل از تعویض پانسمان و جابه‌جایی بدهید، آرام و با توضیح کار کنید و پانسمان را خیس کنید تا راحت جدا شود.
منابع
- EPUAP, NPIAP, PPPIA. Prevention and Treatment of Pressure Ulcers/Injuries: Clinical Practice Guideline. The International Guideline. 2019.
- NHS. Pressure ulcers (pressure sores): treatment. nhs.uk
مقالههای مرتبط
تشک مواج و وسایل کاهش فشار برای پیشگیری و درمان زخم بستر
تشک مواج برای چه بیمارانی لازم است و چه وقت تشک فوم مخصوص کافی است؟ انواع تشک و کوسن کاهش…
۴ دقیقه مطالعه
زخم بستر در کودکان و دوران بارداری: جاهای شایع، پیشگیری و درمان
زخم بستر در کودکان بیشتر زیر وسایل پزشکی و در نوزادان پشت سر پیدا می‌شود؛ در بارداری استراحت طولانی، بیحسی…
۵ دقیقه مطالعه
مراحل زخم بستر: نشانه‌های هر مرحله و اینکه چه کار کنیم
زخم بستر از قرمزی پوست سالم (مرحله‌ی ۱) تا زخم عمیق تا استخوان (مرحله‌ی ۴) پیش میرود. نشانه‌های هر مرحله،…
۵ دقیقه مطالعه
دیدگاه خود را بنویسید