سوختگی با آب جوش: کمک‌های اولیه، درمان و پیشگیری در خانه
پاسخ کوتاه: وقتی آب داغ روی بدن ریخت، پیش از هر کاری پیراهن یا شلوار خیس را از تن بیرون بیاورید؛ پارچه‌ای که آب داغ به خودش گرفته، پوست را همچنان می‌پزد. سپس جای سوخته را بیست دقیقه زیر جریان آب شیر نگه دارید، رویش سلفون یا دستمال پارچه‌ای تمیز بکشید و بیمار را گرم نگه دارید. سوختگی قرمز یا تاول کوچک در خانه درمان می‌شود. اگر تاول بزرگ‌تر از کف دست بیمار است، یا صورت، دست، پا، ناحیه‌ی تناسلی یا کودک خردسال سوخته، باید همان موقع به بیمارستان یا کلینیک رفت. بیشتر این سوختگی‌ها در آشپزخانه و حمام و با چند احتیاط ساده قابل پیشگیری‌اند.
آب جوش، چای تازه‌دم، سوپ، بخار زودپز و آب داغ حمام شایع‌ترین علت سوختگی در خانه‌اند، به‌خصوص در کودکان زیر پنج سال و سالمندان. این سوختگی‌ها معمولاً تاول‌دارند و بسیار دردناک‌اند. این‌جا از لحظه‌ی حادثه تا روزهای بعد و راه‌های جلوگیری را، مخصوص سوختگی با مایع داغ، توضیح داده‌ایم.
آب داغ چقدر سریع می‌سوزاند؟
شدت سوختگی به دمای مایع و مدت تماس بستگی دارد. آب جوش یا چای تازه در یک ثانیه پوست را عمیق می‌سوزاند. آب حدود ۶۰ درجه، که داغی آب شیر بسیاری از آبگرمکن‌هاست، در چند ثانیه پوست بزرگسال را تا عمق می‌سوزاند و پوست کودک را باز هم سریع‌تر، چون نازک‌تر است. روغن داغ از آب جوش داغ‌تر است و به پوست می‌چسبد. بخار هم با این‌که دیده نمی‌شود، گرمای زیادی منتقل می‌کند.
همان لحظه چه کنیم؟
- لباس خیس را فوراً درآورید؛ لباس داغ و خیس مثل کمپرس داغ عمل می‌کند. اگر به پوست چسبیده، دورش را ببرید و نکشید. پوشک کودک را هم باز کنید.
- بیست دقیقه آب شیرِ معمولی یا خنک روی سوختگی جاری کنید. یخ و آب یخ‌زده ممنوع.
- انگشتر، ساعت و النگو را پیش از ورم درآورید.
- روی پوست سوخته سلفونی که در آشپزخانه دارید یا دستمال نخی تمیز بیندازید و تن بیمار را با پتو بپوشانید.
- خمیردندان، روغن، ماست یا تخم‌مرغ روی سوختگی نزنید و تاول را نترکانید.
برای سوختگی با آتش، برق یا مواد شیمیایی، راهنمای دقیقه‌های اول هر سوختگی را ببینید.
سوختگی آب جوش چقدر عمیق است؟
بیشتر سوختگی‌های آب جوش درجه‌ی ۱ یا ۲ سطحی‌اند: قرمز، تاول‌دار، صورتی و خیس زیر تاول، و بسیار دردناک. این سوختگی‌ها با مراقبت درست معمولاً در کمتر از دو هفته خوب می‌شوند. اگر مایع مدت زیادی روی پوست مانده، مثلاً زیر لباس یا در وان، یا مایع خیلی داغ بوده، سوختگی ممکن است عمیق باشد: کف زخم سفید یا خال‌خالی و کم‌درد. گاهی روز دوم یا سوم معلوم می‌شود سوختگی از آن‌چه روز اول به نظر می‌رسید عمیق‌تر است. پس تاول‌های بزرگ را پس از این فاصله یک نوبت دیگر به درمانگر نشان دهید. درجه‌ها را در انواع سوختگی ببینید.
درمان در روزهای بعد
سوختگی قرمز یا تاول کوچک را با شستن ملایم روزانه، پانسمان نچسب و مسکن در خانه درمان کنید (درمان سوختگی در خانه). تاول‌های بزرگ و سوختگی‌های وسیع‌تر در کلینیک تمیز و پانسمان می‌شوند و هر چند روز یک‌بار دیده می‌شوند (درمان زخم سوختگی).
آشپزخانه و حمام امن‌تر
- دسته‌ی قابلمه و کتری را رو به داخل اجاق بچرخانید و از شعله‌های عقبی استفاده کنید.
- جای سماور، کتری برقی و فلاسک، عقبِ کابینت است، نه لبه‌ی میز؛ سیم برق را هم طوری جمع کنید که دست بچه به آن نرسد.
- چای داغ را با بچه‌ی بغلی نه بنوشید و نه این طرف و آن طرف ببرید.
- رومیزی آویزان نگذارید؛ کودک آن را می‌کشد و ظرف داغ رویش می‌افتد.
- ترموستات آبگرمکن را روی پنجاه درجه یا کمتر بگذارید. قبل از این‌که بچه یا سالمند زیر دوش برود، خودتان آرنجتان را زیر آب بگیرید. شیر سرد همیشه پیش از شیر گرم باز شود.
- کیسه‌ی آب گرم را با آب جوش پر نکنید، همیشه رویش پارچه بکشید و کیسه‌ی کهنه و ترک‌خورده را دور بیندازید. بیماری که حس پایش کم است، مثل بیمار دیابتی، کیسه‌ی آب گرم روی پا نگذارد.
- در زودپز را تا خالی شدن کامل بخار باز نکنید و هنگام برداشتن در ظرف، صورت را از مسیر بخار دور نگه دارید.
- تاول‌ها روی هم از کف دست بیمار بزرگ‌ترند یا سوختگی سفید و کم‌درد است.
- صورت، گردن، دست، پا یا ناحیه‌ی تناسلی سوخته است.
- بیمار نوزاد یا کودک خردسال است و سوختگی تاول زده است.
همان روز با کلینیک تماس بگیرید اگر:
- تاول بزرگ‌تر از یک سکه است یا روی مفصل است.
- بعد از دو سه روز دور سوختگی قرمز و ورم‌کرده شده یا ترشح بدبو دارد.
سوختگی‌های آب جوش در کلینیک زخم پلاس شست‌وشو و با پانسمان‌های نوین درمان می‌شوند تا با درد کمتر و بدون جای زخم بسته شوند. از صفحه‌ی مشاوره وقت بگیرید. اگر کودک سوخته، سوختگی در کودکان را هم بخوانید.
پرسش‌های پرتکرار
آیا رد سوختگی آب داغ روی پوست می‌ماند؟
اگر زخم زیر دو هفته بسته شود، معمولاً جای زخم برجسته نمی‌گذارند، ولی رنگ پوست ممکن است چند ماه روشن‌تر یا تیره‌تر بماند. محافظت از آفتاب این تفاوت رنگ را کمتر می‌کند.
سوختگی با بخار از آب جوش خطرناک‌تر است؟
بخار گرمای زیادی منتقل می‌کند و ممکن است سوختگی عمیق بدهد. بخاری که به صورت خورده، به‌خصوص اگر صدا گرفته یا نفس سخت شده، باید فوراً در بیمارستان دیده شود.
بعد از آب خنک، چه چیزی روی پوست بمالیم؟
بعد از ۲۰ دقیقه آب خنک، سوختگی قرمز را با مرطوب‌کننده‌ی ساده یا وازلین چرب کنید. سوختگی تاول‌دار را با پانسمان نچسب بپوشانید. پماد یا ماده‌ی دیگری لازم نیست.
منابع
- ISBI Practice Guidelines Committee. ISBI Practice Guidelines for Burn Care, Part 2. Burns 2018.
- Moritz AR, Henriques FC. Studies of thermal injury II: the relative importance of time and surface temperature in the causation of cutaneous burns. Am J Pathol 1947.
- World Health Organization. Burns fact sheet. 2023.
مقالههای مرتبط
سوختگی شیمیایی: کمک‌های اولیه، خطرها و پیشگیری در خانه
در سوختگی با لولهبازکن، جوهر نمک، سفیدکننده، آهک یا اسید باتری چه کنیم؟ شستن طولانی با آب، پاشیدن به چشم،…
۵ دقیقه مطالعه
انواع سوختگی و درجههای سوختگی: از مایع داغ تا برق و مواد شیمیایی
سوختگی از نظر علت (مایع داغ، شعله، تماس، برق، مواد شیمیایی، آفتاب و پرتو، اصطکاک) و از نظر عمق (درجه‌ی…
۵ دقیقه مطالعه
درمان زخم سوختگی: از سوختگی سطحی تا عمیق، و کی باید به بیمارستان رفت
راهنمای کامل درمان زخم سوختگی: تعیین عمق سوختگی و زمان بهبود، سوختگیهایی که باید در بیمارستان دیده شوند، شست‌وشو، تاول،…
۵ دقیقه مطالعه
دیدگاه خود را بنویسید