درمان زخم سوختگی: از سوختگی سطحی تا عمیق، و کی باید به بیمارستان رفت
پاسخ کوتاه: اول باید دید سوختگی تا کجای پوست رفته؛ درمان بر همین اساس است. سوختگی سطحی که فقط قرمز است، در چند روز با خنک کردن، مرطوب‌کننده و مسکن خوب می‌شود. سوختگی تاول‌دار سطحی با شست‌وشو و پانسمان مناسب معمولاً در دو هفته بسته می‌شود. سوختگی‌های عمیق‌تر، که سفید، خال‌خالی یا چرمی‌اند و درد کمتری دارند، سه هفته یا بیشتر طول می‌کشند، جای زخم می‌گذارند و گاهی پیوند پوست لازم دارند. هر سوختگی که تا سه هفته بسته نشود، باید از نظر نیاز به جراحی بررسی شود. سوختگی بزرگ، سوختگی صورت، دست، پا، ناحیه‌ی تناسلی و مفاصل، و سوختگی برقی یا شیمیایی در بیمارستان درمان می‌شوند.
بیشتر سوختگی‌ها کوچک‌اند و در خانه یا کلینیک درمان می‌شوند. ولی یک سوختگی کوچک هم اگر درست مراقبت نشود، عفونت می‌کند، دیرتر خوب می‌شود و جای زخم برجسته و کشیده‌ای به جا می‌گذارد. این مقاله راهنمای کلی درمان است؛ برای هر موضوع، مقاله‌ی جداگانه‌اش را هم معرفی کرده‌ایم.
قدم اول: سوختگی چقدر عمیق است؟
عمق سوختگی مهم‌ترین چیزی است که درمان و زمان بهبود را تعیین می‌کند. انواع سوختگی را از نظر علت و درجه در انواع سوختگی مفصل نوشته‌ایم؛ این‌جا خلاصه‌اش را می‌بینید:
| عمق | ظاهر | درد | زمان بهبود |
|---|---|---|---|
| سطحی (درجه‌ی ۱) | سرخی خشک و بی‌تاول، شبیه پوست آفتاب‌خورده | دارد | ۳ تا ۷ روز، بدون جای زخم |
| تاول‌دار سطحی (درجه‌ی ۲ سطحی) | تاول‌دار؛ زیر تاول صورتی و نمناک، با فشار انگشت رنگش می‌پرد | خیلی زیاد | بیشتر وقت‌ها زیر ۱۴ روز؛ برجستگی معمولاً نمی‌ماند |
| تاول‌دار عمیق (درجه‌ی ۲ عمیق) | سفید و قرمز خال‌خالی، خشک‌تر، با فشار کمتر سفید می‌شود | کمتر | ۳ هفته یا بیشتر، معمولاً با جای زخم |
| تمام ضخامت (درجه‌ی ۳) | رنگ‌پریده، زرد تا تیره، سفت مثل چرم | اغلب بی‌حس | جز سوختگی خیلی کوچک، بدون جراحی بسته نمی‌شود |
عمق سوختگی در دو سه روز اول ممکن است بیشتر شود. برای همین سوختگی تاول‌دار بعد از ۴۸ تا ۷۲ ساعت دوباره معاینه می‌شود.
کدام سوختگی باید در بیمارستان درمان شود؟
- سوختگی‌ای که تاول زده یا عمیق است و از کف دست خود بیمار بزرگ‌تر است؛ کف دست هر کس، با انگشت‌ها، تقریباً یک‌صدم پوست بدن اوست.
- تاول یا سوختگی عمیق روی صورت، دست‌ها، پاها، ناحیه‌ی تناسلی یا جایی که مفصل خم می‌شود.
- سوختگی برقی و سوختگی با مواد شیمیایی (سوختگی شیمیایی).
- سوختگی دور تا دور یک اندام یا قفسه‌ی سینه.
- سوختگی همراه با دود زیاد در فضای بسته، صدای گرفته، سرفه یا سختی نفس.
- سوختگی در نوزاد و کودک، سالمند، زن باردار و کسی که دیابت یا ضعف ایمنی دارد، مگر خیلی کوچک باشد (سوختگی در کودکان).
کمک‌های اولیه تا رسیدن به بیمارستان را در اقدامات اولیه در سوختگی شدید آورده‌ایم.
درمان سوختگی در کلینیک زخم
شست‌وشو و پاک کردن زخم
زخم با سرم یا آب تمیز و صابون ملایم شسته می‌شود. پوسته‌ی تاول‌هایی که ترکیده‌اند و پوست بی‌جان کنار زده می‌شود. تاول‌های کوچک و سالم معمولاً دست نمی‌خورند؛ تاول بزرگ، کشیده یا روی مفصل که حرکت را سخت کرده، تخلیه یا برداشته می‌شود. این کار با وسایل استریل و در کلینیک انجام می‌شود، نه در خانه.
پانسمان
پانسمان سوختگی باید به زخم نچسبد، ترشح را جذب کند، زخم را مرطوب نگه دارد و کمتر عوض شود تا درد کمتری داشته باشد. پانسمان‌های سیلیکونی، فوم، هیدروکلوئید در سوختگی‌های کوچک، و پانسمان‌های نقره‌دار در زخم‌های بزرگ‌تر یا در خطر عفونت از گزینه‌های رایج‌اند. کرم سولفادیازین نقره که سال‌ها رایج بود، در سوختگی‌های سطحی ممکن است ترمیم را کندتر کند و امروز بیشتر پانسمان‌های جدید جایش را گرفته‌اند. انتخاب پانسمان با درمانگر است (پانسمان‌های نوین زخم).
کنترل درد
سوختگی تاول‌دار بسیار دردناک است. مسکن را طبق دستور پزشک کمی قبل از تعویض پانسمان بخورید. پانسمان مناسب و بالا نگه داشتن اندام سوخته هم درد و ورم را کم می‌کند.
کزاز و عفونت
اگر واکسن کزاز به‌روز نیست، یادآور زده می‌شود (کزاز). آنتی‌بیوتیک خوراکی برای پیشگیری لازم نیست و فقط وقتی عفونت پیدا شود تجویز می‌شود. نشانه‌های عفونت سوختگی را در عفونت سوختگی ببینید.
تغذیه
بدن برای ترمیم سوختگی به پروتئین و انرژی بیشتری نیاز دارد. در سوختگی‌های بزرگ‌تر، غذای پروتئین‌دار در هر وعده و آب کافی بخش مهمی از درمان است (تغذیه برای ترمیم زخم).
سوختگی عمیق و پیوند پوست
سوختگی‌ای که تا سه هفته بسته نشود، احتمال جای زخم برجسته و جمع شدن پوست را خیلی بالا می‌برد. در این زخم‌ها جراح ممکن است بافت سوخته را بردارد و پیوند پوست بگذارد. جزئیات را در درمان سوختگی عمیق نوشته‌ایم.
بعد از بسته شدن زخم
پوست تازه نازک و حساس است. چرب نگه داشتن پوست، محافظت از آفتاب دست‌کم تا یک سال، ماساژ ملایم جای زخم و اگر درمانگر لازم بداند، سیلیکون (ژلی یا چسبی) و لباس فشاری جلوی برجسته شدن جای زخم را می‌گیرد. خارش هم در این دوره شایع است. همه را در مراقبت بعد از سوختگی آورده‌ایم.
- تاول از یک سکه بزرگ‌تر است، یا روی دست، پا یا مفصل افتاده است.
- دور سوختگی قرمز و ورم‌کرده شده، درد بیشتر شده یا ترشح بدبو دارد.
- سوختگی بعد از دو هفته هنوز بسته نشده است.
بدون معطلی همین حالا به نزدیک‌ترین بیمارستان بروید اگر:
- سوختگی بزرگ، عمیق، برقی یا شیمیایی است یا صورت و ناحیه‌ی تناسلی را گرفته است.
- صدا گرفته، سرفه یا سختی نفس بعد از آتش‌سوزی دارید.
- تب، لرز یا گیجی همراه سوختگی پیدا شده است.
سوختگی‌های کوچک و متوسط، زخم‌هایی که دیر بسته می‌شوند و سوختگی‌های عفونی در کلینیک زخم پلاس درمان می‌شوند. از صفحه‌ی مشاوره یا تماس با ما وقت بگیرید.
مقاله‌های دیگر درباره‌ی سوختگی
پرسش‌های پرتکرار
بهبود زخم سوختگی چند روز طول می‌کشد؟
سرخی ساده چند روز، سوختگی تاول‌دار سطحی حدود دو هفته و سوختگی عمیق سه هفته یا بیشتر. اگر سوختگی تا سه هفته بسته نشد، برای بررسی نیاز به جراحی مراجعه کنید.
زخم سوختگی را باز بگذاریم یا ببندیم؟
سوختگی سطحی بدون تاول پانسمان نمی‌خواهد. سوختگی تاول‌دار با پانسمان مرطوب و نچسب زودتر و با درد کمتر خوب می‌شود و کمتر عفونت می‌کند.
آیا سوختگی جای زخم می‌گذارد؟
سوختگی سطحی و بیشتر سوختگی‌های تاول‌دار سطحی جای زخم برجسته نمی‌گذارند، ولی ممکن است رنگ پوست تا چند ماه فرق کند. سوختگی‌هایی که بیش از سه هفته طول بکشند، معمولاً جای زخم دارند.
منابع
- ISBI Practice Guidelines Committee. ISBI Practice Guidelines for Burn Care. Burns 2016 (و بخش دوم، 2018).
- NICE Clinical Knowledge Summaries. Burns and scalds. 2024.
- Wasiak J و همکاران. Dressings for superficial and partial thickness burns. Cochrane Database Syst Rev 2013.
مقاله‌های مرتبط
سوختگی شیمیایی: کمک‌های اولیه، خطرها و پیشگیری در خانه
در سوختگی با لولهبازکن، جوهر نمک، سفیدکننده، آهک یا اسید باتری چه کنیم؟ شستن طولانی با آب، پاشیدن به چشم،…
۵ دقیقه مطالعه
انواع سوختگی و درجههای سوختگی: از مایع داغ تا برق و مواد شیمیایی
سوختگی از نظر علت (مایع داغ، شعله، تماس، برق، مواد شیمیایی، آفتاب و پرتو، اصطکاک) و از نظر عمق (درجه‌ی…
۵ دقیقه مطالعه
سوختگی با آب جوش: کمک‌های اولیه، درمان و پیشگیری در خانه
در سوختگی با آب جوش، چای یا بخار چه کنیم؟ درآوردن لباس خیس، ۲۰ دقیقه آب خنک، تشخیص عمق، درمان…
۵ دقیقه مطالعه
دیدگاه خود را بنویسید