پانسمان‌های نوین زخم: انواع، کاربرد هر کدام و اشتباه‌های رایج
پاسخ کوتاه: پانسمان‌های نوین هدفشان این است که کف زخم نمناک بماند، آب اضافه‌ی زخم را بگیرند، موقع برداشتن بافت تازه را نکنند و هر روز عوض کردن نخواهند. انواع اصلی‌شان فیلم شفاف، هیدروکلوئید، هیدروژل، فوم، آلژینات و فیبرهای ژل‌شونده، پانسمان‌های ضدمیکروب (نقره، ید، PHMB، عسل طبی)، کلاژن، زغال فعال و لایه‌های سیلیکونی‌اند. هیچ‌کدام «بهترین» نیست؛ پانسمان درست به مقدار ترشح، عمق زخم، عفونت و پوست اطراف بستگی دارد و با عوض شدن حال زخم، عوض می‌شود. پانسمان به‌تنهایی زخم را نمی‌بندد و باید کنار درمان علت باشد.
تا چند دهه پیش، زخم را با گاز خشک می‌پوشاندند و اجازه می‌دادند دلمه ببندد. امروز می‌دانیم زخم در محیط کمی مرطوب زودتر، با درد کمتر و جای زخم کمتر خوب می‌شود. پانسمان‌های نوین برای همین ساخته شده‌اند. این مقاله انواع آن‌ها و کاربرد هر کدام را ساده توضیح می‌دهد.
انواع پانسمان‌های نوین
| نوع | مناسب برای | نکته |
|---|---|---|
| فیلم شفاف | زخم‌های سطحی کم‌ترشح، محافظت از پوست، پوشش روی پانسمان‌های دیگر | شفاف است و زخم را می‌شود بدون باز کردن دید؛ ولی جاذب نیست. |
| هیدروکلوئید | زخم‌های کم‌گود که کمی آب پس می‌دهند، خراش، زخم بستر مرحله‌ی ۲ | چند روز می‌ماند؛ با ترشح ژل زرد و کمی بودار می‌سازد که طبیعی است. برای زخم عفونی مناسب نیست. |
| هیدروژل | زخم‌های خشک و زخم‌هایی که بافت مرده‌ی خشک دارند | آب به زخم خشک برمی‌گرداند و بافت مرده‌ی سفت را خیس و شل می‌کند؛ پوست اطراف را محافظت کنید. |
| فوم | زخم‌هایی که خیس‌اند و پانسمان را زود خیس می‌کنند، و روی جاهای استخوانی | جاذب و نرم است و فشار را کمی پخش می‌کند؛ انواع سیلیکونی به پوست آسیب نمی‌زنند. |
| آلژینات و فیبرهای ژل‌شونده | زخم‌های پرترشح و حفره‌دار؛ خونریزی‌های کم | با ترشح ژل می‌شوند و برای پر کردن حفره به کار می‌روند؛ روی زخم خشک نه. |
| ضدمیکروب (نقره، ید، PHMB، عسل طبی) | زخم‌های عفونی یا در خطر عفونت | برای مدت محدود، معمولاً دو هفته، و بعد بازبینی. |
| کلاژن | زخم‌های تمیزی که در پر شدن کند شده‌اند | جزئیات در پانسمان کلاژن. |
| زغال فعال | زخم‌های بودار | بو را جذب می‌کند؛ باید کامل بسته شود (بوی زخم). |
| لایه‌ی تماسی سیلیکونی | زخم‌های شکننده، پوست نازک، پیوند پوست | به زخم نمی‌چسبد و تعویض را بی‌درد می‌کند. |
| فوق‌جاذب | زخم‌های بسیار پرترشح | ترشح زیاد را قفل می‌کند و پوست را خشک نگه می‌دارد. |
پانسمان مناسب چطور انتخاب می‌شود؟
- مقدار ترشح: زخم خشک رطوبت می‌خواهد، زخم پرترشح جذب.
- عمق: زخم حفره‌دار یا تونل‌دار باید با پانسمان پرکننده شل پر شود و روی آن پوشانده شود (زخم حفره‌ای).
- عفونت: زخم عفونی پانسمان ضدمیکروب و درمان عفونت لازم دارد (درمان زخم عفونی).
- بافت مرده: اول باید برداشته یا نرم شود (دبریدمان).
- پوست اطراف: پوست نازک یا حساس به چسب، پانسمان سیلیکونی می‌خواهد.
- جای زخم: روی پاشنه، دنبالچه یا بین انگشتان، شکل و نرمی پانسمان مهم است.
- راحتی بیمار و هزینه: پانسمانی که کمتر عوض شود، هم برای بیمار راحت‌تر است و هم گاهی در کل ارزان‌تر تمام می‌شود.
پژوهش‌ها نشان نداده‌اند که یک پانسمان خاص در همه‌ی زخم‌ها برتر از بقیه باشد. پانسمانی بهترین است که با حال همان زخم جور است.
اشتباه‌های رایج
- گاز خشک مستقیم روی زخم، یا گاز خیسی که روی زخم خشک شود: موقع برداشتن، بافت تازه را می‌کند.
- استفاده‌ی طولانی از پانسمان نقره یا ید بدون بازبینی.
- آلژینات روی زخم خشک، که به آن می‌چسبد.
- هیدروکلوئید روی زخم عفونی یا پرترشح.
- عوض کردن مکرر و بی‌دلیل پانسمانی که برای ماندن چندروزه ساخته شده است.
- پانسمانی که از لبه‌های زخم کوچک‌تر است؛ باید دو سه سانتی‌متر از پوست سالم را هم بپوشاند.
پانسمان کنار درمان اصلی
بهترین پانسمان هم زخم پای دیابتی را که بیمار رویش راه می‌رود، زخم واریسی را که باند فشاری ندارد، یا زخم بستری را که بیمار رویش می‌خوابد، خوب نمی‌کند. پانسمان بخشی از درمان است، نه همه‌ی آن (درمان زخم و آماده‌سازی بستر زخم).
- زیر پانسمان، پوست اطراف زخم سفید، نرم و چروک یا قرمز و دردناک شده است.
- پانسمان زودتر از معمول خیس می‌شود یا نشت می‌کند.
- بعد از گذاشتن پانسمان تازه، خارش و قرمزی به شکل پانسمان پیدا شده است (خارش زخم).
در کلینیک زخم پلاس برای هر زخم، با نگاه به ترشح و عمق و پوست اطرافش، پانسمانی جداگانه انتخاب می‌شود و با پیشرفت درمان عوض می‌شود و روش تعویض آن در خانه آموزش داده می‌شود. از صفحه‌ی مشاوره وقت بگیرید. اصول مراقبت روزانه را در مراقبت از زخم بخوانید.
پرسش‌های پرتکرار
هر چند روز باید این پانسمان‌ها را عوض کرد؟
بسته به نوع و ترشح زخم، از یک روز تا یک هفته. فیلم و هیدروکلوئید و فوم معمولاً چند روز می‌مانند؛ پانسمان زخم پرترشح ممکن است روزانه عوض شود.
پانسمان نوین را خودم بخرم؟
زخم کوچک و ساده با یک چسب زخم یا گاز وازلینه هم خوب می‌شود. اما برای زخم بزرگ، عمیق، عفونی یا کهنه، نوع پانسمان را درمانگر تعیین کند تا هزینه بی‌جا نکنید.
پانسمان نوین گران است؟
هر عدد پانسمان نوین گران‌تر از گاز است، ولی چون کمتر عوض می‌شود، درد و رفت‌وآمد کمتری دارد و زخم را زودتر می‌بندد، در کل دوره‌ی درمان اغلب به‌صرفه‌تر است.
منابع
- Dumville JC و همکاران. Dressings for healing venous leg ulcers / diabetic foot ulcers (Cochrane reviews). Cochrane Database Syst Rev 2013–2015.
- World Union of Wound Healing Societies (WUWHS). Consensus Document: Wound exudate, effective assessment and management. 2019.
- Schaper NC و همکاران. IWGDF Guidelines on the prevention and management of diabetes-related foot disease (dressings). 2023.
مقالههای مرتبط
اوزون تراپی زخم: روش انجام، شواهد علمی و ایمنی
اوزون تراپی زخم یعنی رساندن گاز اوزون یا روغن و آب اوزوندار به سطح زخم. روش‌های انجام، آنچه مطالعهها و…
۵ دقیقه مطالعه
آماده‌سازی بستر زخم: چهار اصل برای این‌که زخم کهنه ترمیم شود یا پیوند بپذیرد
آماده‌سازی بستر زخم چیست؟ برداشتن بافت مرده، کنترل عفونت و التهاب، تعادل رطوبت و سالم کردن لبهها؛ آماده کردن زخم…
۴ دقیقه مطالعه
مراقبت‌های پس از دبریدمان: پانسمان، درد، غذا و نشانه‌های هشدار
بعد از دبریدمان زخم چه کنیم؟ چه چیزی طبیعی است، مراقبت از پانسمان، کنترل درد، برداشتن فشار، غذا و دارو،…
۴ دقیقه مطالعه
دیدگاه خود را بنویسید