پانسمان کلاژن: چه کاری می‌کند، برای کدام زخم مناسب است و شواهد علمی

پانسمان کلاژن یکی از پانسمان‌های نوینی است که در سال‌های اخیر زیاد درباره‌اش شنیده می‌شود و گاهی مثل یک درمان معجزه‌گر معرفی می‌شود. این مقاله توضیح می‌دهد کلاژن واقعاً چه کاری می‌کند، برای کدام زخم مناسب است و کدام نه.

کلاژن چیست و در زخم چه می‌کند؟

کلاژن پروتئین اصلی پوست و بافت‌های همبند است و در مرحله‌ی پر شدن زخم، بدن مقدار زیادی از آن می‌سازد (مراحل ترمیم زخم). زخمی که ماه‌ها باز مانده، پر از مواد تخریب‌گری است که هر چه بدن می‌سازد، دوباره خراب می‌کنند. پانسمان کلاژن دو کار می‌کند:

• به‌عنوان داربست، جایی برای چسبیدن و رشد سلول‌های سازنده و رگ‌های تازه فراهم می‌کند.
• این مواد تخریب‌گر را به جای بافت تازه‌ی بیمار، سرگرم خودش می‌کند.

انواع پانسمان کلاژن

• ورقه یا پد کلاژن خالص.
• کلاژن ترکیب‌شده با آلژینات یا سلولز اکسیدشده برای جذب ترشح بیشتر.
• کلاژن نقره‌دار برای زخم‌هایی که در خطر عفونت‌اند.
• شکل گرد یا ژلی، که در زخم‌های گود و کج‌ومعوج راحت‌تر جا می‌گیرد.

برای کدام زخم مناسب است؟

• زخم‌های مزمن تمیز، با کف سرخ و دانه‌دانه، که با وجود درمان علت و پانسمان درست، چند هفته پیشرفت کمی داشته‌اند.
• زخم‌های وریدی، فشاری و برخی زخم‌های دیابتی، کنار درمان اصلی آن‌ها.
• سوختگی‌های سطحی و جای برداشت پوست برای پیوند، در برخی مراکز.

برای کدام زخم مناسب نیست؟

• زخم عفونی که اول باید عفونتش درمان شود (درمان زخم عفونی).
• زخمی که رویش را لایه‌ی مرده گرفته؛ این لایه پیش از هر چیز با دبریدمان برداشته می‌شود.
• زخم خیلی خشک، مگر کلاژن را خیس کنند و با پانسمان مناسب بپوشانند.
• کسی که به پروتئین گاوی یا خوکی حساسیت دارد، یا به دلایل دینی منبع خوکی را نمی‌پذیرد؛ نوع منبع را از درمانگر بپرسید.

چطور استفاده می‌شود؟

1. زخم شسته و در صورت نیاز دبریدمان می‌شود.
2. کلاژن به اندازه‌ی کف زخم بریده و مستقیم روی آن گذاشته می‌شود. اگر زخم خشک است، کمی با سرم خیس می‌شود.
3. روی آن پانسمان دوم، مثل فوم یا فیلم، متناسب با ترشح گذاشته می‌شود.
4. بسته به نوع آن و خیسی زخم، از هر روز تا هفته‌ای یک‌بار تعویض می‌شود. کلاژن به‌تدریج جذب می‌شود و ممکن است ژل‌مانند شود؛ لازم نیست باقی‌مانده‌ی آن را به زور از زخم پاک کرد.

شواهد علمی

برخی پژوهش‌ها نشان داده‌اند پانسمان‌های کلاژن در زخم‌های مزمن منتخب، ترمیم را کمی سریع‌تر می‌کنند، ولی کیفیت بیشتر این پژوهش‌ها پایین است و نتایج یکسان نیست. گروه بین‌المللی پای دیابتی (IWGDF) هم در راهنمای خود گفته است برای بستن زودتر زخم دیابتی سراغ کلاژن نروید. به همین دلیل، کلاژن را یک گزینه‌ی کمکی برای زخم‌های منتخب می‌دانیم، نه درمان اصلی و نه پانسمان همه‌ی زخم‌ها. پانسمان‌های دیگر را در پانسمان‌های نوین و روش‌های کمکی را در درمان زخم ببینید.

کلاژن خوراکی چطور؟

پودرها و مکمل‌های کلاژن خوراکی برای زخم شواهد کافی ندارند. بدن کلاژن را از پروتئین غذا می‌سازد؛ غذای پروتئین‌دار کافی، ویتامین C و روی مهم‌ترند (تغذیه برای ترمیم زخم).

در کلینیک زخم پلاس، پانسمان کلاژن برای زخم‌هایی انتخاب می‌شود که آماده‌اند و از آن سود می‌برند، کنار درمان علت و پیگیری منظم. از صفحه‌ی مشاوره وقت بگیرید.

پرسش‌های پرتکرار

پانسمان کلاژن را خودم در خانه استفاده کنم؟

بهتر است نوع آن و زمانش را درمانگر تعیین کند. کلاژن روی زخمی که عفونت یا بافت مرده دارد، اثری ندارد و هزینه را هدر می‌دهد.

فاصله‌ی تعویض کلاژن چقدر است؟

گاهی روزانه، گاهی یک هفته؛ به جنس پانسمان و خیسی زخم بستگی دارد. درمانگر برنامه را مشخص می‌کند.

پانسمان کلاژن زخم را چقدر زودتر خوب می‌کند؟

عدد مشخصی نمی‌شود گفت. در برخی زخم‌های منتخب ممکن است کمک کند، ولی بدون درمان علت زخم، مثل برداشتن فشار یا باند فشاری، اثری ندارد.