مراحل ترمیم زخم: از بند آمدن خون تا جای زخم

دانستن مراحل ترمیم کمک می‌کند بفهمید آن‌چه روی زخمتان می‌بینید طبیعی است یا نه: آیا آن قرمزی روز دوم نگران‌کننده است؟ آن بافت صورتی برجسته چیست؟ چرا جای زخم بعد از بسته شدن هنوز سفت و قرمز است؟ این مقاله این مراحل را ساده توضیح می‌دهد.

مرحله‌ی ۱: بند آمدن خون

در چند دقیقه‌ی اول، رگ بریده جمع می‌شود و ذره‌های ریزی از خون به نام پلاکت روی هم انباشته می‌شوند و لخته‌ای می‌سازند که جلوی خونریزی را می‌گیرد. این لخته علاوه بر بستن زخم، موادی آزاد می‌کند که سلول‌های ترمیم را به محل زخم فرامی‌خوانند. لخته بعدها خشک می‌شود و دلمه را می‌سازد.

مرحله‌ی ۲: التهاب و پاک‌سازی

از چند ساعت بعد تا حدود سه چهار روز، سلول‌های دفاعی خون خودشان را به محل آسیب می‌رسانند و میکروب‌ها و بافت‌های آسیب‌دیده را پاک می‌کنند. به همین دلیل لبه‌ی زخم کمی قرمز، گرم، ورم‌کرده و دردناک است و ممکن است ترشح شفاف یا صورتی داشته باشد. این التهاب طبیعی است و باید روزبه‌روز کمتر شود. قرمزی‌ای که از روز سوم به بعد پهن‌تر می‌شود، زخمی که هر روز دردناک‌تر است و ترشح کدر و چرکی، بوی عفونت می‌دهد (عفونت زخم).

در زخم‌های مزمن، این مرحله اغلب طولانی می‌شود و زخم در آن گیر می‌کند؛ ترشح زیاد، بافت مرده و میکروب‌ها نمی‌گذارند زخم به مرحله‌ی بعد برود (زخم مزمن).

مرحله‌ی ۳: پر شدن و بسته شدن

از حدود روز چهارم، بدن شروع به بافتن رشته‌های پروتئینی کلاژن می‌کند و مویرگ‌های تازه هم از کناره‌ها جوانه می‌زنند. حاصلش لایه‌ای سرخ و براق و ریزدانه است که گودی زخم را بالا می‌آورد و نشانه‌ی خوب ترمیم است. هم‌زمان، لبه‌های زخم کمی به هم نزدیک می‌شوند و سلول‌های پوست از لبه‌ها روی این بافت کشیده می‌شوند و آن را می‌پوشانند؛ پوست تازه صورتی کم‌رنگ و نازک است. در زخم‌های کوچک، این مرحله چند روز تا دو هفته و در زخم‌های بزرگ چند هفته طول می‌کشد.

بافت صورتی‌ای که بیش از حد رشد کند و از سطح پوست بالاتر بیاید، جلوی کشیده شدن پوست را می‌گیرد و ممکن است درمانگر آن را کنترل کند.

مرحله‌ی ۴: محکم شدن و بازسازی

بعد از بسته شدن زخم، کلاژن‌های اولیه که نامنظم و ضعیف‌اند، کم‌کم مرتب و محکم می‌شوند. جای زخم در ماه‌های اول قرمز، کمی برجسته، سفت و خارش‌دار است و بعد به‌تدریج نرم‌تر، صاف‌تر و کم‌رنگ‌تر می‌شود. این مرحله یک تا دو سال طول می‌کشد. جای زخم هیچ‌وقت به قدرت پوست سالم نمی‌رسد؛ حداکثر حدود ۸۰ درصد آن.

زخم به چه روشی بسته می‌شود؟

• جوش خوردن مستقیم: دو لبه را با نخ، چسب پوستی یا منگنه به هم می‌رسانند، مثل برش جراحی یا بریدگی تمیز با چاقو. سریع است و جای زخم باریکی می‌گذارد (مراقبت از بخیه).
• پر شدن از ته: لبه‌ها را به هم نمی‌دوزند و بدن خودش گودی را کم‌کم بالا می‌آورد؛ در خراش‌ها، زخم‌های بزرگ یا چرکی و زخم‌های کهنه این‌طور است. کندتر است و جای زخم پهن‌تری می‌گذارد (زخم حفره‌ای).
• دوختن با تأخیر: زخمی که کثیف بوده، اول چند روز شسته و پانسمان می‌شود و وقتی مطمئن شدند عفونت ندارد، دوخته می‌شود.

چه چیزهایی ترمیم را مختل می‌کنند؟

کمبود خون‌رسانی، ورم، عفونت، بافت مرده، فشار روی زخم، قند خون بالا، کمبود پروتئین، سیگار و برخی داروها. همه را با راه برطرف کردنشان در چرا زخم خوب نمی‌شود نوشته‌ایم و کارهایی که ترمیم را سریع‌تر می‌کنند را در سرعت بخشیدن به بهبود زخم.

نشانه‌هایی که زخم خوب پیش می‌رود

• قرمزی و درد روزهای اول کم‌کم کمتر می‌شود.
• کف زخم سرخ، براق و دانه‌دانه است.
• ترشح کم و شفاف است و بو ندارد.
• زخم هر هفته کوچک‌تر می‌شود و لبه‌ها صاف و صورتی‌اند.
• خارش در روزهای پایانی، که نشانه‌ی ساخته شدن پوست تازه است (خارش زخم).

اگر زخمتان در یکی از این مراحل گیر کرده، در کلینیک زخم پلاس دلیل آن بررسی و درمان می‌شود تا ترمیم دوباره راه بیفتد. از صفحه‌ی مشاوره وقت بگیرید. اصول مراقبت روزانه را در مراقبت از زخم بخوانید.

پرسش‌های پرتکرار

قرمزی دور زخم در روزهای اول طبیعی است؟

بله، قرمزی باریک و کمی گرمی و ورم در دو سه روز اول بخشی از مرحله‌ی التهاب است. قرمزی که پهن‌تر می‌شود یا بعد از روز سوم بیشتر شده، طبیعی نیست.

این گوشت صورتی که در زخم بالا آمده چیست؟

همان بافت ترمیمی است و دیدنش خبر خوبی است. اگر خیلی بیشتر از سطح پوست بالا بیاید یا با کوچک‌ترین تماس خون بیاید، درمانگر آن را بررسی می‌کند.

چرا جای زخم بعد از بسته شدن سفت و قرمز است؟

جای زخم در مرحله‌ی بازسازی است و تا یک سال یا بیشتر قرمز و کمی سفت می‌ماند. ماساژ، سیلیکون و محافظت از آفتاب آن را صاف‌تر و کم‌رنگ‌تر می‌کند.

منابع

1. Gurtner GC و همکاران. Wound repair and regeneration. Nature 2008.
2. Guo S, DiPietro LA. Factors affecting wound healing. J Dent Res 2010.
3. Eming SA و همکاران. Wound repair and regeneration: mechanisms, signaling, and translation. Sci Transl Med 2014.