زخم حفره‌ای: زخم عمیق و تونل‌دار، علت و روش پانسمان

بیماری که برای اولین بار زخم حفره‌ای خود یا عزیزش را می‌بیند، معمولاً از عمق آن جا می‌خورد. این زخم‌ها ترسناک‌تر از آن‌چه هستند به نظر می‌رسند و با مراقبت درست، هفته‌به‌هفته کم‌عمق‌تر می‌شوند. در این مقاله توضیح داده‌ایم زخم حفره‌ای چرا باز گذاشته می‌شود، چطور مراقبت می‌شود و نشانه‌های پیشرفت و خطر کدام‌اند.

زخم حفره‌ای از کجا پیدا می‌شود؟

• بعد از برش و تخلیه‌ی آبسه، که حفره‌ی چرک خالی شده و باید از ته پر شود.
• جراحی سینوس پیلونیدال (کیست مویی پشت دنبالچه) که زخمش باز گذاشته شده است.
• زخم جراحی که بخیه‌هایش باز شده یا به دلیل عفونت باز شده است (باز شدن زخم جراحی).
• زخم بستر مرحله‌ی ۳ و ۴ که تا چربی و ماهیچه رسیده است (درمان زخم بستر).
• زخم پای دیابتی بعد از برداشتن بافت مرده یا استخوان عفونی.

حفره، تونل و فضای زیر پوست

درمانگر عمق زخم را با یک میله‌ی استریل اندازه می‌گیرد و جای تونل‌ها را مثل عقربه‌های ساعت ثبت می‌کند، مثلاً «تونل سه سانتی‌متری در ساعت ۱۲».

• حفره: خود فضای گود زخم.
• تونل: مسیر باریکی که از کف یا دیواره‌ی زخم به عمق یا به جای دیگری رفته است.
• فضای زیر لبه: لبه‌ی زخم سالم به نظر می‌رسد، ولی زیر آن پوست از بافت پایین جدا شده و فضای خالی دارد.

هر سه باید پر و مراقبت شوند. تونل یا فضایی که پر نشود، جای جمع شدن ترشح و رشد میکروب است.

چرا زخم حفره‌ای را نمی‌بندند؟

اگر روی یک حفره‌ی آلوده یا پرترشح بخیه زده شود، پوست بالا جوش می‌خورد ولی زیرش فضای خالی می‌ماند، ترشح در آن جمع می‌شود و آبسه برمی‌گردد. برای همین این زخم‌ها باز گذاشته می‌شوند تا بافت تازه از ته و دیواره‌ها رشد کند و حفره را کم‌کم پر کند. این روش کندتر از بخیه است، ولی زخمی که این‌طور بسته شود، کمتر دوباره باز می‌شود.

مراقبت از زخم حفره‌ای

1. دست‌ها را بشویید و دستکش بپوشید. اگر بیمار درد دارد، کمی قبل از پانسمان مسکن بخورد.
2. پانسمان قبلی را آرام بیرون بیاورید و بشمارید چند تکه بیرون آمد؛ هیچ تکه‌ای نباید داخل حفره بماند.
3. حفره را با سرم شست‌وشو بشویید؛ با سرنگ بدون سوزن، سرم را با فشار ملایم داخل حفره و تونل‌ها بریزید تا ترشح و ذرات بیرون بیایند.
4. حفره را با پانسمان پرکننده، مثل نوار آلژینات یا هیدروفایبر یا فوم مخصوص حفره، شل پر کنید؛ همه‌ی فضا، از جمله تونل‌ها، پر شود ولی پانسمان فشرده نشود. پانسمان فشرده جلوی رشد بافت را می‌گیرد و درد دارد.
5. یک سر پانسمان پرکننده را بیرون از زخم بگذارید تا دفعه‌ی بعد راحت پیدا و خارج شود. از یک تکه‌ی بلند به‌جای چند تکه‌ی کوچک استفاده کنید.
6. روی آن را با پانسمان جاذب بپوشانید و پوست اطراف را با کرم یا اسپری محافظ پوشش دهید.

گاز خشک و پنبه برای پر کردن حفره مناسب نیست؛ به بافت تازه می‌چسبد و موقع برداشتن آن را می‌کند. دفعات تعویض به مقدار ترشح بستگی دارد و درمانگر آن را تعیین می‌کند (پانسمان‌های نوین).

در آبسه‌های کوچک، پژوهش‌ها نشان داده‌اند که پر کردن حفره بعد از تخلیه همیشه لازم نیست و گاهی فقط پوشاندن و شست‌وشو کافی است. این تصمیم با درمانگر است.

درمان‌های کمکی

• وکیوم تراپی در حفره‌های بزرگ و پرترشح، ترشح را بیرون می‌کشد، حفره را کوچک‌تر می‌کند و دفعات پانسمان را کم می‌کند.
• برداشتن بافت مرده و زرد چسبنده از دیواره‌ها (دبریدمان).
• درمان عفونت اگر نشانه‌هایش پیدا شد (درمان زخم عفونی).
• در زخم پیلونیدال، تمیز نگه داشتن و از بین بردن موهای اطراف زخم تا مو داخل زخم نرود.
• غذای پروتئین‌دار و کنترل قند، چون پر شدن یک حفره‌ی بزرگ بافت زیادی می‌خواهد (تغذیه برای ترمیم زخم).

زخم دارد خوب می‌شود؟

نشانه‌های خوب: حفره هر هفته کم‌عمق‌تر و کوچک‌تر می‌شود، کف آن قرمز و دانه‌دانه است، ترشح کم‌کم کمتر می‌شود و بو ندارد. اندازه‌گیری منظم عمق و عکس هفتگی کمک می‌کند پیشرفت را ببینید. زخم حفره‌ای، بسته به اندازه، چند هفته تا چند ماه طول می‌کشد.

زخم‌های حفره‌ای، از آبسه‌های تخلیه‌شده و زخم پیلونیدال تا زخم‌های جراحی باز و زخم بستر عمیق، در کلینیک زخم پلاس با پانسمان مناسب و در صورت نیاز وکیوم تراپی درمان می‌شوند و به همراه بیمار آموزش داده می‌شود که در خانه چطور مراقبت کند. از صفحه‌ی مشاوره وقت بگیرید.

اگر منظورتان از زخم حفره‌ای، زخم سوراخ‌شده با میخ، چاقو یا جسم نوک‌تیز است، درمان بریدگی و خراش، زخم چاقو و گلوله و کزاز را بخوانید.

پرسش‌های پرتکرار

زخم حفره‌ای را خودم در خانه پانسمان کنم؟

بسیاری از بیماران و همراهان بعد از آموزش، پانسمان را در خانه انجام می‌دهند. جلسه‌های اول را در کلینیک انجام دهید و از درمانگر بخواهید شما را راهنمایی کند. پیگیری منظم در کلینیک لازم است تا عمق زخم اندازه‌گیری شود.

چرا زخم پیلونیدال باز گذاشته شده؟

در برخی روش‌های جراحی سینوس پیلونیدال، زخم را باز می‌گذارند تا از ته پر شود و احتمال برگشت کمتر باشد. این زخم‌ها چند هفته طول می‌کشند و تمیز نگه داشتن و از بین بردن موهای اطراف در آن‌ها مهم است.

آیا زخم حفره‌ای جای زخم می‌گذارد؟

بله، زخمی که از ته پر شود، معمولاً جای زخم فرورفته یا خطی به جا می‌گذارد که با گذشت زمان کم‌رنگ‌تر و صاف‌تر می‌شود.

منابع

1. Wounds UK. Best Practice Statement: The use of topical antimicrobial agents and cavity wound management. Wounds UK 2013.
2. O’Malley GF و همکاران. Routine packing of simple cutaneous abscesses is painful and probably unnecessary. Acad Emerg Med 2009.
3. Dumville JC و همکاران. Negative pressure wound therapy for treating surgical wounds healing by secondary intention. Cochrane Database Syst Rev 2015.