زخم چاقو و گلوله: کمک‌های اولیه، درمان و مراقبت بعد از ترخیص

زخم‌های نافذ، چه با چاقو در یک درگیری، چه با ابزار در محل کار و چه با گلوله در حوادث شکار، از جدی‌ترین آسیب‌ها هستند. ظاهر زخم شدت آسیب را نشان نمی‌دهد. این مقاله کارهای درست در دقیقه‌های اول، آن‌چه در بیمارستان انجام می‌شود و مراقبت از زخم بعد از ترخیص را توضیح می‌دهد.

چرا زخم نافذ خطرناک است؟

چاقو مسیری باریک ولی عمیق می‌سازد و هر چه در این مسیر باشد، رگ، عصب، ریه یا روده، بریده می‌شود. گلوله علاوه بر مسیر خودش، با موج فشار بافت‌های اطراف را هم له می‌کند و ممکن است تکه‌های لباس و آلودگی را به عمق ببرد. خونریزی داخلی دیده نمی‌شود و بیمار ممکن است اول حالش خوب به نظر برسد و بعد ناگهان بدتر شود.

کمک‌های اولیه

1. اول امنیت خودتان را در نظر بگیرید و برای رساندن بیمار به بیمارستان کمک بخواهید.
2. با پارچه یا گاز تمیز روی زخم فشار مستقیم و محکم بدهید. اگر پارچه خیس شد، پارچه‌ی دیگری رویش بگذارید و فشار را ادامه دهید.
3. چاقو، میله یا جسمی را که در زخم فرو رفته بیرون نکشید؛ با پارچه‌های لوله‌شده دورش را ثابت کنید تا تکان نخورد و اطرافش را فشار دهید.
4. زخم قفسه‌ی سینه: روی آن پلاستیک یا نوارچسب نچسبانید که کاملاً ببندد؛ زخم را باز بگذارید یا با پارچه‌ی تمیز آزاد بپوشانید و اگر خونریزی دارد، اطرافش را فشار دهید. بیمار را در حالتی که راحت‌تر نفس می‌کشد، معمولاً نیمه‌نشسته، نگه دارید.
5. زخم شکم: اگر روده یا بافتی بیرون زده، آن را به داخل فشار ندهید؛ با پارچه‌ی تمیز و خیس بپوشانید. زانوها را کمی خم کنید.
6. بیمار را گرم نگه دارید و به او چیزی برای خوردن و نوشیدن ندهید؛ ممکن است جراحی لازم شود.
7. اگر بیمار بیهوش است ولی نفس می‌کشد، او را به پهلو بخوابانید.

نشانه‌های خونریزی داخلی

• رنگ‌پریدگی، پوست سرد و عرق‌کرده.
• نبض تند و ضعیف، نفس تند.
• گیجی، بی‌قراری، خواب‌آلودگی یا تشنگی شدید.
• درد و سفتی شکم، یا سرفه‌ی خونی و تنگی نفس در زخم قفسه‌ی سینه.

هر کدام از این نشانه‌ها یعنی بیمار باید بی‌درنگ به بیمارستان برسد.

در بیمارستان

پزشکان اول تنفس، خونریزی و فشار خون را کنترل می‌کنند. با سونوگرافی، عکس و سی‌تی‌اسکن مسیر زخم و آسیب اندام‌ها مشخص می‌شود. زخم‌های سطحی شست‌وشو و بسته می‌شوند. زخم‌هایی که به قفسه‌ی سینه رسیده‌اند ممکن است لوله‌ی قفسه‌ی سینه لازم داشته باشند و زخم‌های عمیق شکم یا آسیب رگ‌ها جراحی می‌خواهند. زخم گلوله اغلب کامل بسته نمی‌شود تا آلودگی بیرون برود؛ گاهی گلوله‌ای که به جای حساسی آسیب نزده، در بدن باقی می‌ماند. واکسن کزاز و در صورت نیاز آنتی‌بیوتیک داده می‌شود (کزاز).

مراقبت از زخم بعد از ترخیص

• زخم‌های باز که از ته پر می‌شوند، یا زخم‌های بزرگ جراحی شکم، ممکن است هفته‌ها پانسمان منظم و گاهی وکیوم تراپی لازم داشته باشند (زخم حفره‌ای).
• از محل درن یا لوله‌ی قفسه‌ی سینه طبق دستور مراقبت کنید؛ کمی ترشح در روزهای اول طبیعی است.
• نشانه‌های عفونت را جدی بگیرید: قرمزی که پخش می‌شود، ترشح چرکی، تب (عفونت زخم).
• هنگام سرفه یک بالش روی زخم شکم یا قفسه‌ی سینه نگه دارید و بار سنگین بلند نکنید (باز شدن زخم جراحی).
• غذای پروتئین‌دار بخورید و سیگار نکشید (تغذیه برای ترمیم زخم).

بعد از حادثه

آسیب با چاقو یا گلوله برای بیشتر افراد تجربه‌ای ترسناک است. کابوس، یادآوری مداوم حادثه، اضطراب و بی‌خوابی در هفته‌ها و ماه‌های بعد شایع است و با مشاوره بهتر می‌شود. برای پیگیری‌های قانونی، گزارش پزشکی و عکس‌های زخم را نگه دارید.

زخم‌های باقی‌مانده بعد از جراحی زخم‌های نافذ، از زخم‌های باز شکم تا زخم‌هایی که عفونت کرده‌اند، در کلینیک زخم پلاس با هماهنگی جراح پانسمان و پیگیری می‌شوند و در صورت نیاز وکیوم تراپی انجام می‌شود. از صفحه‌ی مشاوره یا تماس با ما وقت بگیرید. زخم‌های بزرگ دیگر بعد از حوادث را در زخم‌های تروما بخوانید.

پرسش‌های پرتکرار

چرا نباید چاقو را از زخم بیرون کشید؟

چاقو ممکن است رگ بریده‌شده را بسته نگه داشته باشد. بیرون کشیدنش خونریزی شدید داخلی می‌دهد و ممکن است آسیب بیشتری بزند. جسم فرورفته فقط در اتاق عمل برداشته می‌شود.

زخم سطحی چاقو هم باید معاینه شود؟

اگر روی دست یا پاست و کم‌عمق است، ممکن است فقط شست‌وشو و بخیه بخواهد (درمان بریدگی). ولی هر زخم چاقو روی تنه، گردن و سر، هر قدر هم کوچک، باید در بیمارستان بررسی شود.

زخم گلوله چقدر طول می‌کشد تا خوب شود؟

بستگی به آسیب داخلی دارد. زخم پوستی که باز گذاشته شده، چند هفته طول می‌کشد. آسیب استخوان، عصب یا اندام‌های داخلی ممکن است ماه‌ها درمان و توانبخشی بخواهد.