علائم دیابت: نشانه‌ها، آزمایش‌های تشخیص و چه کسی باید آزمایش بدهد

دیابت چیست؟

در دیابت، قند خون همیشه بالاتر از حد طبیعی می‌ماند. کلید این ماجرا انسولین است، هورمونی از لوزالمعده که در سلول‌ها را به روی قند باز می‌کند. یا این کلید ساخته نمی‌شود، یا قفل‌ها به آن جواب نمی‌دهند. انواع:

• دیابت نوع ۱: دستگاه ایمنی سلول‌های سازنده‌ی انسولین را از بین برده است. معمولاً در سال‌های مدرسه یا جوانی خود را نشان می‌دهد، ظرف چند هفته علامت‌دار می‌شود و درمانش از روز اول انسولین است.
• دیابت نوع ۲: نوعی که اکثریت بزرگ افراد دیابتی دارند. انسولین هست ولی سلول‌ها در برابرش مقاوم شده‌اند. بی‌سروصدا و در طول سال‌ها پیش می‌آید و چاقی شکمی، کم‌تحرکی، بالا رفتن سن و سابقه‌ی خانوادگی زمینه‌اش را می‌سازند.
• دیابت بارداری: قندی که فقط در بارداری بالا می‌رود و اغلب با تولد نوزاد عادی می‌شود؛ ولی آن مادر در آینده بیشتر از دیگران به دیابت نوع ۲ مبتلا می‌شود.

نشانه‌های دیابت

• تشنگی زیاد و خشکی دهان
• ادرار زیاد، بیدار شدن شبانه برای ادرار؛ در کودکان گاهی شب‌ادراری تازه
• خستگی و بی‌حالی
• کاهش وزن بدون رژیم (بیشتر در نوع ۱)
• تاری دید
• عفونت‌های تکراری: قارچ پوست، عفونت ادراری، عفونت قارچی دستگاه تناسلی
• بریدگی یا زخمی که جوش نمی‌خورد (چرا زخم در دیابت دیر خوب می‌شود)
• گزگز و کرختی کف پا و نوک انگشتان (نوروپاتی دیابتی)

گاهی اولین نشانه‌ی دیابتی که سال‌ها دیده نشده، یک زخم پاست که خوب نمی‌شود. اگر زخم پای شما با وجود مراقبت دو هفته بهتر نشده، قندتان را هم آزمایش کنید (زخم پای دیابتی چیست).

دیابت چطور تشخیص داده می‌شود؟

عددهای قند به واحد mg/dL (همان واحد برگه‌ی آزمایشگاه‌های ایران) است. معمولاً برای تشخیص، نتیجه‌ی غیرطبیعی باید با یک آزمایش دوم تأیید شود، مگر نشانه‌های واضح وجود داشته باشد. تفسیر نهایی با پزشک است.

چه کسی باید آزمایش قند بدهد؟

• هر فردِ سی‌وپنج‌ساله و بزرگ‌تر؛ با جواب طبیعی، تکرار حداکثر سه سال بعد.
• کسی که وزن اضافه دارد، در هر سنی، اگر یکی از این‌ها را هم داشته باشد: پدر، مادر یا خواهر و برادر دیابتی، فشار خون بالا، چربی خون بالا، کم‌تحرکی، سابقه‌ی دیابت بارداری، سندرم تخمدان پلی‌کیستیک یا سابقه‌ی بیماری قلبی.
• هر کسی که نشانه‌های بالا را دارد.
• زنان باردار، در زمانی که پزشک یا ماما تعیین می‌کند.

چند باور اشتباه درباره‌ی دیابت

• «قند خوردن مستقیم دیابت می‌آورد.» دیابت نوع ۱ ربطی به قند خوردن ندارد. در نوع ۲، وزن زیاد، کم‌تحرکی و وراثت مقصر اصلی‌اند؛ نوشیدنی‌ها و خوراکی‌های شیرین از راه چاقی خطر را بالا می‌برند.
• «دیابتی نباید ورزش کند.» برعکس؛ ورزش منظم یکی از پایه‌های درمان است. فقط اگر زخم باز پا یا بیماری قلبی دارید، نوع ورزش را با پزشک هماهنگ کنید.
• «انسولین یعنی آخر خط.» انسولین یکی از داروهای مؤثر دیابت است و در دیابت نوع ۱ از اول لازم است. شروع انسولین در نوع ۲ هم شکست نیست؛ یعنی بدن به کمک بیشتری نیاز دارد.
• «دیابت حتماً به قطع پا می‌رسد.» نه. با کنترل قند و مراقبت از پا، بیشتر افراد دیابتی هرگز زخم جدی پا نمی‌گیرند (پیشگیری از زخم پای دیابتی).

بعد از تشخیص چه کنیم؟

با پزشک خود برنامه‌ی درمان را بچینید: تغذیه، فعالیت بدنی، کاهش وزن اگر لازم است، و دارو. کاهش ۵ تا ۱۰ درصد وزن در بسیاری از افراد با دیابت نوع ۲ قند را به‌طور چشمگیری بهتر می‌کند. معاینه‌ی چشم، آزمایش کلیه و معاینه‌ی پا را از سال اول هر سال تکرار کنید (عوارض دیابت و برنامه‌ی معاینه‌ها). مصرف آسپرین یا هر مکملی را فقط با نظر پزشک شروع کنید؛ آسپرین برای همه‌ی افراد دیابتی توصیه نمی‌شود.

پرسش‌های پرتکرار

آیا با یک آزمایش قند بالا، دیابت قطعی است؟

معمولاً نه؛ پزشک آزمایش را تکرار می‌کند یا آزمایش دیگری می‌خواهد، مگر نشانه‌های واضح و قند خیلی بالا وجود داشته باشد.

پیش‌دیابت یعنی چه؟

قند بالاتر از طبیعی ولی هنوز در حد دیابت نیست. با کاهش وزن و فعالیت بدنی منظم، بسیاری از افراد پیش‌دیابتی هرگز دیابتی نمی‌شوند.

دیابت درمان قطعی دارد؟

دیابت نوع ۱ درمان قطعی ندارد ولی با انسولین کاملاً قابل کنترل است. در دیابت نوع ۲، بعضی افراد با کاهش وزن قابل توجه به قند طبیعی بدون دارو می‌رسند، ولی باید پیگیری را ادامه دهند.