چرا زخم در دیابت دیر خوب می‌شود؟ اثر قند بالا بر ترمیم زخم

دیابت چطور ترمیم زخم را کند می‌کند؟

دفاع ضعیف‌تر در برابر میکروب

وقتی قند خون مدت طولانی بالا باشد، گلبول‌های سفید آهسته‌تر به محل زخم می‌رسند و میکروب‌ها را ضعیف‌تر از بین می‌برند. برای همین زخمِ فرد دیابتی راحت‌تر عفونی می‌شود و عفونت راحت‌تر به عمق می‌رود (درمان زخم عفونی).

خون و اکسیژن کمتر

دیابت هم سرخرگ‌های بزرگ پا را تنگ می‌کند و هم رگ‌های خیلی کوچک پوست را. زخمی که خون کافی به آن نرسد، مواد لازم برای ساختن بافت تازه را ندارد و آنتی‌بیوتیک هم به‌خوبی به آن نمی‌رسد (بیماری عروق محیطی).

بی‌حسی

آسیب عصب‌ها حس درد را کم می‌کند. بیمار زخم را دیر پیدا می‌کند و بی‌خبر با همان پا قدم برمی‌دارد؛ همین فشار تکراری، بافت تازه را هر روز از بین می‌برد (نوروپاتی دیابتی).

ساخت کندتر بافت تازه

در قند بالا، کلاژن (رشته‌های اصلی بافت ترمیمی) ضعیف‌تر ساخته می‌شود، رگ‌های کوچک تازه کمتر شکل می‌گیرند و پوست لبه‌ی زخم کندتر روی آن کشیده می‌شود. زخم ممکن است در یک مرحله‌ی التهابی «گیر کند» و جلو نرود.

چه چیزهایی کمک می‌کند زخم زودتر خوب شود؟

• کنترل قند: هدف قند و HbA1c را پزشک شما تعیین می‌کند. در دوره‌ی درمان زخم، قند را منظم اندازه بگیرید و اگر مدام بالاست خبر دهید؛ گاهی تنظیم یا تغییر داروها لازم است. پایین آوردن خیلی سریع و شدید قند هم خطر افت قند دارد و باید با پزشک باشد.
• برداشتن فشار از روی زخم پا: مهم‌ترین کار برای زخم کف پا (کاهش فشار از زخم پای دیابتی).
• درمان زود عفونت و پاک کردن بافت مرده در کلینیک.
• بررسی رگ‌ها وقتی نبض پا ضعیف است یا زخم پیشرفت نمی‌کند.
• غذای کافی و پروتئین: بدن برای ساختن بافت تازه به انرژی و پروتئین نیاز دارد؛ رژیم‌های سخت کاهش وزن را در دوره‌ی زخم با پزشک هماهنگ کنید (تغذیه برای ترمیم زخم).
• ترک سیگار.

ویتامین‌ها و مکمل‌ها چه نقشی دارند؟

کمبود ویتامین D، روی یا پروتئین ترمیم را کند می‌کند و اگر آزمایش کمبود نشان دهد، باید جبران شود. اما خوردن مکمل در کسی که کمبود ندارد، بر اساس شواهد فعلی زخم را زودتر نمی‌بندد؛ گروه IWGDF هم مصرف مکمل‌ها را به نیت جلو انداختن بسته شدن زخم پای دیابتی پیشنهاد نمی‌دهد. مکمل را با نظر پزشک و بر اساس آزمایش مصرف کنید.

چه وقت زخم فرد دیابتی را باید نشان داد؟

• هر زخم روی پا، ظرف ۲۴ ساعت (درمان زخم دیابتی).
• زخم جای دیگر بدن که بعد از چند روز بهتر نشده، بزرگ‌تر شده یا ترشح دارد.
• قرمزی، گرمی، ورم، بوی بد یا درد رو به افزایش؛ با تب، بدون معطلی.

خراش و بریدگیِ سطحیِ دست و بدن را می‌شود در خانه تیمار کرد (درمان بریدگی و خراشیدگی)، ولی به یاد داشته باشید که در دیابت آستانه‌ی مراجعه پایین‌تر است.

پرسش‌های پرتکرار

زخم فرد دیابتی چقدر طول می‌کشد تا خوب شود؟

بستگی به جا، اندازه، عمق، عفونت و خون‌رسانی دارد. بریدگی کوچک دست با قند کنترل‌شده ممکن است تقریباً مثل یک فرد غیردیابتی خوب شود؛ زخم کف پا با بی‌حسی و کم‌خونی ممکن است ماه‌ها طول بکشد.

با قند کنترل‌شده هم زخم دیر خوب می‌شود؟

کنترل خوب قند خطر را خیلی کم می‌کند، ولی اگر بی‌حسی یا تنگی رگ‌ها از قبل ایجاد شده باشد، زخم پا هنوز ممکن است کند خوب شود. برای همین مراقبت از پا جدا از کنترل قند هم لازم است.

آیا دیابت نوع ۲ هم به اندازه‌ی نوع ۱ ترمیم را کند می‌کند؟

بله؛ آنچه مهم است میزان و مدت بالا بودن قند و وجود بی‌حسی و تنگی رگ‌هاست، نه نوع دیابت.