بیماری عروق محیطی: تنگی سرخرگ‌های پا، نشانه‌ها، درمان و زخم شریانی
پاسخ کوتاه: بیماری عروق محیطی یعنی سرخرگ‌های پا با رسوب چربی و آهک تنگ شده‌اند و خون کافی به ساق و پا نمی‌رسد. نشانه‌ی شایعش درد یا گرفتگی ساق هنگام راه رفتن است که با چند دقیقه ایستادن آرام می‌شود. در مراحل پیشرفته، درد شبانه‌ی پا، زخم‌هایی روی انگشتان و پاشنه که خوب نمی‌شوند و سیاه شدن انگشت پیدا می‌شود. سیگار و دیابت مهم‌ترین علت‌ها هستند. تشخیص با اندازه‌گیری ساده‌ی فشار مچ پا شروع می‌شود و درمان شامل ترک سیگار، پیاده‌روی منظم، دارو و در صورت نیاز باز کردن رگ است. زخم شریانی تا وقتی خون‌رسانی بهتر نشود، بسته نمی‌شود.
خیلی از بیماران درد ساق هنگام راه رفتن را به حساب سن یا آرتروز می‌گذارند و وقتی مراجعه می‌کنند که زخمی روی پا باز شده است. کسی که سرخرگ‌های پایش تنگ است، معمولاً در رگ‌های قلب و مغز هم همین مشکل را دارد. در این مقاله نشانه‌ها، تشخیص و درمان بیماری عروق محیطی و مراقبت از زخم شریانی را آورده‌ایم.
نشانه‌های بیماری عروق محیطی
- درد، گرفتگی یا خستگی ساق، ران یا باسن هنگام راه رفتن که با ایستادن آرام می‌شود و بعد از همان مسافت دوباره شروع می‌شود.
- پای سرد، رنگ‌پریده یا کبود، به‌خصوص یک طرف.
- ریزش موی پا و ساق، پوست نازک و براق، ناخن‌های ضخیم و کندرشد.
- نبض ضعیف یا نبود نبض در پا.
- زخم‌هایی روی انگشتان، پاشنه یا جلوی ساق که هفته‌ها بسته نمی‌شوند.
- درد شبانه‌ی پا که بیمار را بیدار می‌کند و با آویزان کردن پا از تخت کمتر می‌شود؛ این نشانه‌ی تنگی شدید است.
بسیاری از بیماران، به‌خصوص دیابتی‌ها که حس پایشان کم است، هیچ دردی ندارند و اولین نشانه همان زخم است.
چه کسانی در خطرند؟
- سیگاری‌ها و قلیان‌کش‌ها؛ قوی‌ترین عامل خطر.
- بیماران دیابتی؛ در آن‌ها تنگی رگ‌ها زودتر شروع می‌شود و رگ‌های کوچک زیر زانو را بیشتر درگیر می‌کند.
- فشار خون بالا، چربی خون بالا و بیماری کلیه.
- سن بالای ۶۵ سال، یا بالای ۵۰ سال همراه دیابت یا سیگار.
- کسانی که بیماری قلبی یا سکته‌ی مغزی داشته‌اند.
تشخیص
پزشک نبض‌های پا را لمس می‌کند و با یک فشارسنج و دستگاه داپلر کوچک، فشار خون مچ پا را با بازو مقایسه می‌کند. اگر این نسبت کمتر از ۰٫۹ باشد، سرخرگ‌های پا تنگ‌اند. در دیابتی‌ها و بیماران کلیوی که رگ‌هایشان سفت و آهکی است، این عدد ممکن است به‌اشتباه بالا باشد و فشار انگشت شست پا اندازه‌گیری می‌شود. سونوگرافی داپلر، سی‌تی یا MRI از رگ‌ها و آنژیوگرافی جای تنگی را نشان می‌دهند و برای برنامه‌ریزی باز کردن رگ به کار می‌روند.
درمان
ترک سیگار
مهم‌ترین درمان. ادامه‌ی سیگار خطر قطع عضو، سکته‌ی قلبی و بسته شدن دوباره‌ی رگ بعد از درمان را چند برابر می‌کند.
پیاده‌روی منظم
برنامه‌ی پیاده‌روی، فاصله‌ای را که بدون درد می‌توانید راه بروید بیشتر می‌کند: هفته‌ای دست‌کم سه بار، هر بار ۳۰ تا ۴۵ دقیقه، تا وقتی که درد متوسط شود، بعد کمی استراحت تا درد برود و دوباره ادامه. اثرش بعد از چند هفته پیدا می‌شود. اگر زخم باز روی پا دارید، برنامه را با درمانگر تنظیم کنید.
دارو
پزشک معمولاً دارویی برای جلوگیری از لخته شدن خون و دارویی برای پایین آوردن چربی خون تجویز می‌کند. این داروها پا را محافظت می‌کنند و خطر سکته‌ی قلبی و مغزی را هم کم می‌کنند. کنترل فشار خون و قند هم لازم است. این داروها را خودسرانه شروع یا قطع نکنید.
باز کردن رگ
اگر درد راه رفتن زندگی روزمره را مختل کرده، یا درد شبانه، زخم یا سیاه شدن انگشت دارید، جراح عروق رگ تنگ را با بالن و استنت از داخل رگ باز می‌کند یا با جراحی بای‌پس مسیر تازه‌ای برای خون می‌سازد. در بیمار زخم‌دار، باز کردن رگ اغلب تنها راه بسته شدن زخم و جلوگیری از قطع عضو است.
زخم شریانی و مراقبت از آن
زخم شریانی معمولاً روی انگشتان، بین انگشتان، پاشنه یا جلوی ساق است، گود و خشک است، لبه‌های صاف و منظم دارد و کفش رنگ‌پریده یا سیاه است. درد آن زیاد است، به‌خصوص شب و وقتی پا بالاست. این زخم با زخم وریدی فرق دارد و درمانش هم فرق می‌کند (زخم واریسی):
- باند فشاری روی پای شریانی نبندید؛ خون‌رسانی کمِ پا را کمتر می‌کند.
- بافت سیاه و خشک انگشت را تا قبل از بررسی رگ‌ها خیس نکنید و به آن دست نزنید؛ پاک کردن زخم معمولاً بعد از بهتر شدن خون‌رسانی انجام می‌شود (گانگرن).
- عفونت در پای کم‌خون سریع پیش می‌رود و باید زود درمان شود.
- کیسه‌ی آب گرم، بخاری و آب داغ را روی پای کم‌خون نگذارید؛ پای بی‌حس و کم‌خون به‌راحتی می‌سوزد.
- هر روز پاها را نگاه کنید، کفش راحت و جوراب نخی بپوشید و ناخن‌ها را صاف بگیرید.
در بیماران دیابتی، زخم پا اغلب هم از کم‌خونی و هم از آسیب عصب است (درمان زخم دیابتی). دلیل‌های دیگر خوب نشدن زخم را در چرا زخم خوب نمی‌شود بخوانید.
- روی انگشتان یا پاشنه زخمی دارید که دو هفته بهتر نشده است.
- درد شبانه‌ی پا شما را بیدار می‌کند یا نوک انگشتی تیره و کبود شده است.
- دور زخم پا قرمز و ورم‌کرده شده یا ترشح بدبو پیدا کرده است.
بدون معطلی همین حالا به نزدیک‌ترین بیمارستان بروید اگر:
- پا یا دست ناگهان سرد، رنگ‌پریده، بسیار دردناک و بی‌حس شده یا نمی‌توانید آن را حرکت دهید؛ این بسته شدن ناگهانی رگ است و هر ساعت اهمیت دارد.
در کلینیک زخم پلاس زخم‌های شریانی با بررسی خون‌رسانی پا، پانسمان مناسب و کنترل عفونت درمان می‌شوند و اگر رگ باید باز شود، جراح عروق همین بیمارستان فوق تخصصی عرفان نیایش این کار را انجام می‌دهد. از صفحه‌ی مشاوره وقت بگیرید.
پرسش‌های پرتکرار
درد ساق هنگام راه رفتن همیشه از رگ است؟
نه. تنگی کانال نخاع کمر، آرتروز و گرفتگی ماهیچه هم درد پا می‌دهند. درد رگی معمولاً بعد از مسافت ثابتی شروع می‌شود و با چند دقیقه ایستادن، بدون نیاز به نشستن، آرام می‌شود. اندازه‌گیری فشار مچ پا تفاوت را روشن می‌کند.
آیا بیماری عروق محیطی درمان قطعی دارد؟
تنگی رگ‌ها برنمی‌گردد، ولی با ترک سیگار، پیاده‌روی، دارو و در صورت نیاز باز کردن رگ، پیشرفت آن متوقف می‌شود، درد راه رفتن کم می‌شود و پا حفظ می‌شود.
جوراب واریس برای بیماری عروق محیطی خوب است؟
نه. جوراب و باند فشاری برای مشکل سیاهرگ‌اند و در تنگی سرخرگ ممکن است به پا آسیب بزنند. پیش از پوشیدن هر جوراب فشاری، فشار مچ پا باید اندازه‌گیری شود.
منابع
- Mazzolai L و همکاران. 2024 ESC Guidelines for the management of peripheral arterial and aortic diseases. Eur Heart J 2024.
- Conte MS و همکاران. Global Vascular Guidelines on the management of chronic limb-threatening ischemia. J Vasc Surg 2019.
- Gornik HL و همکاران. 2024 ACC/AHA Guideline for the management of lower extremity peripheral artery disease. Circulation 2024.
مقالههای مرتبط
زخم حفرهای: زخم عمیق و تونلدار، علت و روش پانسمان
زخم حفرهای چیست و چرا باز گذاشته می‌شود؟ زخم بعد از تخلیهی آبسه، پیلونیدال، زخم جراحی باز و زخم بستر…
۵ دقیقه مطالعه
زخم مزمن: انواع، علت و درمان زخم‌هایی که خوب نمی‌شوند
زخم مزمن چیست و چرا ماهها باز میماند؟ انواع زخم مزمن (دیابتی، وریدی، شریانی، بستر)، بررسی خون‌رسانی و نمونهبرداری، درمان…
۶ دقیقه مطالعه
زخم واریسی (زخم وریدی ساق): علت، نشانه‌ها و درمان با باند فشاری
زخم واریسی چرا بالای قوزک پا پیدا می‌شود و چطور درمان می‌شود؟ نشانه‌های هشدار، تفاوت با زخم شریانی، اندازه‌گیری فشار…
۷ دقیقه مطالعه
دیدگاه خود را بنویسید