زندگی با پای دیابتی: از وضو و نماز تا سفر، روزه و زمستان

پای دیابتی یعنی پایی که به خاطر دیابت حسش کم شده، خون‌رسانی‌اش ضعیف شده یا شکلش تغییر کرده و برای همین زخم راحت‌تر روی آن پیدا می‌شود (زخم پای دیابتی چیست). این مقاله درباره‌ی زندگی روزمره با چنین پایی است؛ کارهای پایه‌ی پیشگیری را در پیشگیری از زخم پای دیابتی آورده‌ایم.

تابستان

• دمپایی لای‌انگشتی و صندل باز را کنار بگذارید؛ صندلی که پشت دارد، بندهایش نرم است و جلوی انگشتان را می‌پوشاند بهتر است.
• ماسه‌ی داغ ساحل، سنگ‌فرش حیاط و کف استخر پای بی‌حس را می‌سوزاند یا می‌برد؛ کفش آبی بپوشید.
• عرق زیاد پوست لای انگشتان را خیس و قارچ‌پذیر می‌کند؛ جوراب را روزی دو بار عوض کنید و لای انگشتان را خشک نگه دارید.

زمستان

• کرسی، بخاری، شوفاژ، کیسه‌ی آب گرم و پتوی برقی، بیشترین سوختگی‌های پای دیابتی را در زمستان می‌سازند؛ پای بی‌حس داغی را نمی‌فهمد. پا را با جوراب گرم کنید و فاصله‌اش را با منبع گرما نگه دارید.
• پوست در هوای سرد و خشک ترک می‌خورد؛ هر شب کرم بزنید (ترک پاشنه).
• پوتین و کفش زمستانی باید جا داشته باشد که با جوراب ضخیم هم تنگ نشود.

وضو و نماز

• بعد از وضو یا مسح، لای انگشتان را با حوله‌ی کوچک خشک کنید.
• اگر پانسمان دارید، پانسمان را برای وضو خیس نکنید؛ دستور شرعی جبیره را از مرجع خود بپرسید و پانسمان را بر اساس دستور درمانگر نگه دارید.
• زانو زدن و نشستن طولانی روی پا (مثل نشستن دوزانو) به روی پا و انگشتان فشار می‌آورد؛ اگر روی پا زخم یا پینه دارید، روی صندلی نماز بخوانید.

مهمانی، مسجد و جاهایی که کفش را درمی‌آوریم

جوراب را هیچ‌وقت درنیاورید و در خانه‌ی خودتان هم دمپایی جلوبسته داشته باشید. اگر کفش درمانی یا کفی مخصوص دارید، یک دمپایی با همان کفی برای داخل خانه بگیرید؛ زخم‌های دوباره بیشتر در خانه و در ساعت‌هایی پیدا می‌شوند که کفش مخصوص پوشیده نیست (کفش و کفی برای پای دیابتی).

کار و راه رفتن

• اگر شغلتان ایستادن یا راه رفتن طولانی است، کفش مناسب و استراحت‌های کوتاه با بالا گذاشتن پا مهم است. اگر زخم باز دارید، با پزشک درباره‌ی مرخصی یا کار نشسته صحبت کنید.
• پیاده‌روی برای قند و قلب خوب است؛ با کفش مناسب و بعدش پاها را نگاه کنید. اگر زخم باز کف پا دارید، تا بسته شدنش پیاده‌روی را کنار بگذارید.
• اگر وسیله‌ی کاهش فشار یا گچ دارید، رانندگی با آن ممکن است ایمن نباشد؛ از درمانگر بپرسید.

سفر

• دو جفت کفشی که قبلاً پوشیده‌اید ببرید، نه کفش نو.
• در سفرهای طولانی با ماشین یا اتوبوس هر یکی دو ساعت پیاده شوید و چند قدم راه بروید.
• وسایل پانسمان، داروها و دستگاه قند را در کیف دستی نگه دارید.
• در زیارت و پیاده‌روی‌های طولانی، پای دیابتی بیشتر از همیشه در خطر تاول و زخم است؛ هر شب پاها را نگاه کنید.

روزه

روزه برای بعضی افراد دیابتی، به‌خصوص کسانی که انسولین می‌زنند یا قندشان ناپایدار است، خطر افت یا بالا رفتن شدید قند دارد. پیش از ماه رمضان با پزشک خود درباره‌ی امکان روزه و تنظیم داروها صحبت کنید. اگر زخم باز پا دارید، کنترل قند مهم‌تر از همیشه است.

حال و روحیه

زخم پا و ترس از قطع عضو، خستگی و افسردگی می‌آورد و افسردگی در افراد با زخم پای دیابتی شایع است. اگر کم‌حوصله شده‌اید، خوابتان به هم ریخته یا انگیزه‌ی مراقبت ندارید، با پزشک خود در میان بگذارید. همراه بیمار هم نقش مهمی دارد: نگاه کردن به پا، کمک به تعویض پانسمان و یادآوری داروها.

نقش خانواده

• اگر بیمار پاهایش را خوب نمی‌بیند یا خم شدن برایش سخت است، هر شب پاهایش را نگاه کنید.
• ناخن‌های او را با ناخن‌گیر و از ته نگیرید؛ اگر سخت است، به درمانگر بسپارید.
• هر تغییر را (زخم، قرمزی، تاول، بو) همان روز با درمانگر در میان بگذارید.

اگر روی پا زخم دارید، روش درمان را در درمان زخم دیابتی و مراقبت روزانه را در مراقبت از زخم دیابتی در خانه بخوانید.

پرسش‌های پرتکرار

با پای دیابتی می‌توانم ورزش کنم؟

بله، اگر زخم باز ندارید. پیاده‌روی با کفش مناسب، دوچرخه‌ی ثابت، شنا (اگر زخم یا ترک ندارید) و حرکات کششی مناسب‌اند. بعد از ورزش پاها را نگاه کنید.

با پای دیابتی می‌توانم به حمام عمومی یا استخر بروم؟

با دمپایی جلوبسته و بعد از آن خشک کردن کامل لای انگشتان، بله. اگر زخم، تاول یا ترک باز دارید، نه.

چه چیزی را نباید هرگز فراموش کنم؟

هر شب نگاه کردن به پاها. بیشتر زخم‌هایی که به مشکل بزرگ رسیده‌اند، چند روز دیده نشده بودند.

منابع

1. Bus SA و همکاران. Guidelines on the prevention of foot ulcers in persons with diabetes (IWGDF 2023 update). Diabetes Metab Res Rev 2024.
2. International Diabetes Federation and DAR International Alliance. Diabetes and Ramadan: Practical Guidelines. 2021.