پیوند انگشت قطع‌شده: کمک‌های اولیه، شرایط پیوند و دوره‌ی بهبودی

قطع شدن انگشت در کارگاه، با اره‌ی برقی، دستگاه‌های صنعتی و کشاورزی، لای در ماشین یا در حوادث خانگی پیش می‌آید. در این لحظه، اطرافیان معمولاً نمی‌دانند با انگشت قطع‌شده چه کنند و همین ممکن است شانس پیوند را از بین ببرد. این مقاله کارهای درست، شرایط پیوند و دوره‌ی بعد از آن را توضیح می‌دهد.

کمک‌های اولیه

برای دست

1. با پارچه یا گاز تمیز روی محل قطع فشار مستقیم بدهید و دست را بالاتر از قلب نگه دارید.
2. انگشتر و ساعت را از دست آسیب‌دیده درآورید.
3. محل قطع را با پانسمان تمیز بپوشانید؛ پماد یا پودر رویش نزنید.

برای انگشت قطع‌شده

1. انگشت را پیدا کنید. اگر خیلی کثیف است، فقط به آرامی با سرم یا آب تمیز آبکشی کنید؛ آن را نسابید.
2. در گاز یا پارچه‌ی تمیزی که با سرم یا آب تمیز نمناک شده (نه خیس) بپیچید.
3. داخل یک کیسه‌ی پلاستیکی تمیز بگذارید و در کیسه را ببندید.
4. کیسه را در ظرفی پر از آب و یخ قرار دهید.
5. انگشت را مستقیم روی یخ، داخل فریزر یا مستقیم داخل آب نگذارید؛ یخ‌زدگی و خیس خوردن بافت را خراب می‌کند.
6. اگر انگشت کامل جدا نشده و با پوست آویزان است، آن را جدا نکنید؛ سر جایش نگه دارید، بپوشانید و اطرافش را با کیسه‌ی آب و یخ خنک کنید.

انگشت قطع‌شده عضله ندارد و اگر سرد نگه داشته شود، ساعت‌های بیشتری نسبت به بازو یا پا زنده می‌ماند. با این حال، هر چه زودتر به مرکزی برسید که جراح دست و امکان جراحی میکروسکوپی دارد، بهتر است. کمک‌های اولیه‌ی زخم‌ها را در کمک‌های اولیه در زخم ببینید.

کدام انگشت پیوند زده می‌شود؟

جراح با بررسی دست، انگشت قطع‌شده و حال بیمار تصمیم می‌گیرد. شانس پیوند بیشتر است در:

• شست، که بیشترین نقش را در کار دست دارد.
• قطع چند انگشت با هم.
• کودکان، که ترمیم عصب و عملکرد در آن‌ها بهتر است.
• قطع با لبه‌ی تیز و تمیز، مثل اره یا چاقو.

شانس کمتر است وقتی انگشت له شده، کنده شده (مثلاً با گیر کردن حلقه)، در چند جا آسیب دیده، یا بیمار بیماری‌های جدی دارد. قطع شدن تکه‌ی کوچکی از نوک انگشت هم اغلب بدون پیوند و با پانسمان به خوبی خوب می‌شود (بریدگی و قطع نوک انگشت).

جراحی پیوند

جراحی چند ساعت طول می‌کشد. جراح زیر میکروسکوپ به ترتیب استخوان را با سیم یا پیچ ثابت می‌کند، تاندون‌ها را بخیه می‌زند، سرخرگ و سیاهرگ‌های بسیار ظریف را به هم وصل می‌کند تا خون جریان پیدا کند، عصب‌ها را ترمیم می‌کند و پوست را می‌بندد. اگر بخشی از رگ از بین رفته، گاهی تکه‌ای از یک سیاهرگ دیگر بدن پیوند زده می‌شود.

روزهای بعد از جراحی

• اتاق گرم نگه داشته می‌شود و دست بالا قرار می‌گیرد.
• رنگ، گرمی و پر شدن مویرگ‌های انگشت پیوندی در روزهای اول چند ساعت یک‌بار بررسی می‌شود. انگشت رنگ‌پریده و سرد یا کبود و متورم یعنی جریان خون مشکل دارد و گاهی جراحی دوباره لازم است.
• سیگار و قلیان، حتی دود دست دوم، رگ‌های ریز را تنگ می‌کنند و ممکن است پیوند را از بین ببرند؛ کاملاً کنار گذاشته شوند.
• داروهایی برای جلوگیری از لخته شدن خون تجویز می‌شود. گاهی برای کم کردن احتقان خون در انگشت، از زالوی طبی استفاده می‌شود.

بهبودی و توانبخشی

استخوان در حدود شش هفته جوش می‌خورد. بعد از آن، کاردرمانی ماه‌ها ادامه دارد تا حرکت انگشت و قدرت دست برگردد. عصب با سرعت حدود یک میلی‌متر در روز رشد می‌کند و حس در طول چند ماه تا یک سال کم‌کم برمی‌گردد، ولی اغلب کامل مثل قبل نمی‌شود (پارگی عصب). حساسیت به سرما و کمی خشکی انگشت شایع است. با این حال، انگشت پیوندی در بیشتر بیماران به کار روزمره کمک بزرگی می‌کند و از نظر ظاهری هم برای بسیاری از بیماران ارزشمند است.

اگر پیوند ممکن نباشد

جراح انتهای استخوان را صاف می‌کند و محل قطع را با پوست خود بیمار می‌پوشاند تا کنده‌ی بدون درد و قابل استفاده باقی بماند. زخم محل قطع چند هفته پانسمان و پیگیری می‌خواهد و گاهی دیر بسته می‌شود. بعدها، در برخی بیماران، انتقال انگشت پا به جای شست یا پروتز انگشت هم ممکن است.

پیوند انگشت و دست در بیمارستان فوق تخصصی عرفان نیایش، جایی که کلینیک زخم پلاس قرار دارد، انجام می‌شود. اگر انگشتی قطع شده، با انگشت قطع‌شده‌ی درست نگهداری‌شده بدون معطلی به بیمارستان بیایید. مراقبت از زخم‌ها بعد از ترخیص، زخم کنده‌ی انگشت و نوک انگشت‌هایی که با پانسمان درمان می‌شوند، در خود کلینیک پیگیری می‌شود. از صفحه‌ی مشاوره وقت بگیرید. اگر تاندون انگشت آسیب دیده، پارگی تاندون را بخوانید.

پرسش‌های پرتکرار

انگشت قطع‌شده تا چند ساعت قابل پیوند است؟

انگشتی که درست سرد نگه داشته شود، ممکن است تا چند ساعت، و گاهی بیشتر، قابل پیوند باشد. ولی زمان دقیقی که به آن تکیه کنید وجود ندارد؛ هر چه زودتر برسید، شانس بیشتر است.

انگشت را در شیر یا آب یخ بگذاریم؟

نه. انگشت را مستقیم در هیچ مایعی نگذارید. در گاز نمناک بپیچید، در کیسه‌ی بسته بگذارید و کیسه را در آب و یخ قرار دهید.

انگشت پیوندی حس دارد؟

حس در طول چند ماه تا یک سال کم‌کم برمی‌گردد. در کودکان معمولاً بهتر است. در بزرگسالان ممکن است کمتر از قبل باشد ولی برای بیشتر کارها کافی است.

منابع

1. British Society for Surgery of the Hand (BSSH). Replantation and amputation: standards and patient information.
2. Prucz RB, Friedrich JB. Upper extremity replantation: current concepts. Plast Reconstr Surg 2014.
3. Zideman DA و همکاران. European Resuscitation Council Guidelines 2021: First aid (amputated parts). Resuscitation 2021.