کمک‌های اولیه در زخم: بند آوردن خون، شستن و پوشاندن زخم

کاری که در دقیقه‌های اول بعد از زخم انجام می‌دهید، تا حد زیادی تعیین می‌کند زخم عفونت می‌کند یا نه و چقدر طول می‌کشد. این راهنما را یک‌بار با دقت بخوانید و یک جعبه‌ی کمک‌های اولیه‌ی ساده در خانه و ماشین داشته باشید. درمان زخم در روزهای بعد را در درمان زخم باز نوشته‌ایم.

قدم ۱: بند آوردن خونریزی

1. اگر می‌توانید دستکش بپوشید یا دستتان را در کیسه‌ی پلاستیکی تمیز بگذارید.
2. یک پارچه یا گاز تمیز را محکم روی زخم فشار دهید و ۱۰ تا ۱۵ دقیقه بدون برداشتن نگه دارید. وسط کار برای دیدن زخم پارچه را برندارید.
3. اگر پارچه خیس از خون شد، آن را برندارید؛ یک پارچه‌ی دیگر رویش بگذارید و فشار را ادامه دهید.
4. دست یا پای زخمی را بالاتر از سطح قلب نگه دارید.
5. بیمار را بنشانید یا دراز بکشانید؛ کسی که خون زیادی از دست داده ممکن است غش کند.

زخم‌های سر و صورت حتی وقتی کوچک‌اند، خون زیادی می‌دهند؛ بیشترشان با چند دقیقه فشار بند می‌آیند.

قدم ۲: شستن زخم

• وقتی خونریزی کم شد، زخم را چند دقیقه زیر آب روان ولرم لوله‌کشی بگیرید تا خاک، شن و ذرات بیرون بیایند. پژوهش‌ها نشان داده‌اند آب آشامیدنی لوله‌کشی برای این کار همان‌قدر خوب است که سرم.
• اطراف زخم را با آب و صابون بشویید، ولی صابون را داخل زخم نمالید.
• ذرات درشتی که با آب بیرون نمی‌آیند را با پنس تمیز بردارید. ذرات ریزی که در عمق مانده‌اند، باید در مرکز درمانی تمیز شوند.
• آب اکسیژنه، الکل و بتادین غلیظ را داخل زخم نریزید؛ بافت سالم را هم آسیب می‌زنند (شست‌وشوی زخم).

قدم ۳: پوشاندن زخم

زخم را با یک پانسمان تمیز که به آن نچسبد، یا چسب زخم برای بریدگی‌های کوچک، بپوشانید. اگر پانسمان استریل ندارید، یک پارچه‌ی نخی تمیز یا دستمال اتوشده کافی است. باند را آن‌قدر سفت نبندید که انگشتان سرد، کبود یا بی‌حس شوند.

کارهایی که نباید کرد

• قهوه، تنباکو، خاکستر، خاک، آرد، زردچوبه یا سیر روی زخم نریزید. این‌ها خون را بند نمی‌آورند، زخم را آلوده می‌کنند و تمیز کردنش را در مرکز درمانی سخت و دردناک می‌کنند.
• جسمی را که در زخم فرو رفته، مثل چاقو، تکه‌ی شیشه یا میله، بیرون نکشید؛ ممکن است خود جسم جلوی خونریزی را گرفته باشد. دورش را با پارچه ثابت کنید و بیمار را به بیمارستان برسانید.
• زخم را با دهان نمکید؛ دهان پر از میکروب است.
• در خونریزی دست و پا، بستن طناب یا کمربند بالای زخم کار اول نیست؛ فشار مستقیم روی خود زخم تقریباً همیشه کافی است.

کمک‌های اولیه در زخم‌های خاص

• خراش و ساییدگی: شستن طولانی برای بیرون آوردن همه‌ی ذرات مهم‌ترین کار است؛ ذرات باقی‌مانده جای زخم تیره می‌گذارند (ساییدگی پوست).
• زخم سوراخ‌شده با میخ یا خار: زخم را خوب بشویید، کمی بگذارید خون بیاید و بعد بپوشانید؛ واکسن کزاز را بررسی کنید (کزاز).
• گاز گرفتگی حیوان: زخم را ۱۵ دقیقه با آب و صابون بشویید و همان روز برای بررسی هاری و عفونت مراجعه کنید (گاز گرفتگی حیوانات).
• انگشت قطع‌شده: خونریزی را با فشار بند بیاورید، انگشت قطع‌شده را در گاز تمیز و نمناک بپیچید، در کیسه‌ی پلاستیکی بگذارید و کیسه را روی آب و یخ قرار دهید؛ انگشت را مستقیم روی یخ نگذارید (پیوند انگشت).
• زخم سوختگی: کمک اولیه‌اش فرق دارد (کمک‌های اولیه در سوختگی).

جعبه‌ی کمک‌های اولیه‌ی خانه

چند بسته گاز استریل، باند کشی، چسب زخم در اندازه‌های مختلف، چسب ضدحساسیت، چند پانسمان نچسب، قیچی، پنس، دستکش، سرم شست‌وشو، وازلین و یک مسکن ساده. تاریخ مصرف‌ها را سالی یک‌بار بررسی کنید.

زخم‌های تازه‌ای که بعد از کمک‌های اولیه نیاز به پانسمان و پیگیری دارند، در کلینیک زخم پلاس درمان می‌شوند. از صفحه‌ی مشاوره وقت بگیرید. مراقبت روزهای بعد از بریدگی‌های کوچک را در درمان بریدگی و خراش بخوانید.

پرسش‌های پرتکرار

روی زخم تازه بتادین بزنیم؟

شستن زیر آب روان مهم‌تر از هر محلولی است. بتادین رقیق روی پوست اطراف زخم اشکالی ندارد، ولی ریختن مکرر بتادین غلیظ داخل زخم ترمیم را کند می‌کند.

قهوه یا تنباکو خون را بند می‌آورد؟

نه. این باور قدیمی است و فقط زخم را آلوده می‌کند. فشار مستقیم و مداوم با پارچه‌ی تمیز مؤثرترین راه بند آوردن خون است.

زخم را کی باید از نظر کزاز بررسی کرد؟

اگر زخم آلوده یا عمیق است و بیش از پنج سال از آخرین واکسن کزاز گذشته، یا زخم تمیز است و بیش از ده سال گذشته، یا سابقه‌ی واکسن را نمی‌دانید، همان روز اقدام کنید.