آیا زخم من بخیه می‌خواهد؟ نشانه‌ها، زمان مناسب و روش‌های بستن زخم
پاسخ کوتاه: زخمی احتمالاً بخیه یا روش دیگری برای بستن لازم دارد که لبه‌هایش از هم فاصله دارند و با فشار ملایم کنار هم نمی‌مانند، آن‌قدر عمیق است که چربی زرد، ماهیچه یا استخوان دیده می‌شود، با ۱۰ تا ۱۵ دقیقه فشار مداوم خونریزی‌اش بند نمی‌آید، یا روی صورت، لب، پلک، دست، انگشتان، مفاصل یا ناحیه‌ی تناسلی است. بهتر است زخم در ۶ تا ۸ ساعت اول بسته شود؛ زخم صورت تا حدود ۲۴ ساعت هم قابل بخیه است. بی‌حسی، ضعف یا ناتوانی در حرکت دادن انگشت بعد از بریدگی، ممکن است نشانه‌ی آسیب عصب یا تاندون باشد و همان روز باید دیده شود.
بعد از یک بریدگی با چاقوی آشپزخانه یا شیشه، اولین سؤال این است: «بخیه لازم دارد یا با چسب زخم خوب می‌شود؟» این مقاله کمک می‌کند تصمیم بگیرید، و در فاصله‌ی رسیدن به مرکز درمانی، کمک‌های اولیه‌ی درست را انجام دهید.
کدام زخم بخیه می‌خواهد؟
لبه‌های باز
اگر لبه‌های زخم با فشار ملایم انگشت کنار هم می‌آیند و می‌مانند، معمولاً بدون بخیه هم خوب می‌شود. اگر لبه‌ها از هم فاصله دارند یا با حرکت عضو باز می‌شوند، بستن زخم ترمیم را سریع‌تر و جای زخم را کوچک‌تر می‌کند.
عمق
اگر در کف زخم چربی زرد، بافت قرمز ماهیچه یا سفیدی تاندون و استخوان دیده می‌شود، زخم عمیق است و باید بسته شود.
خونریزی
یک پارچه‌ی تمیز را محکم روی زخم فشار دهید و ۱۰ تا ۱۵ دقیقه بدون برداشتن نگه دارید. اگر خونریزی بند نیامد، یا خون جهنده است، زخم باید فوراً دیده شود.
جای زخم
- صورت، لب و به‌خصوص مرز لب، پلک و گوش: برای نتیجه‌ی ظاهری بهتر.
- دست و انگشتان: عصب‌ها و تاندون‌ها نزدیک پوست‌اند (بریدگی انگشت).
- روی مفاصل، مثل زانو و آرنج: حرکت لبه‌ها را باز می‌کند.
- ناحیه‌ی تناسلی.
علت زخم
- گاز گرفتگی انسان یا حیوان: احتمال عفونت بالاست و بستن زخم تصمیم درمانگر است؛ گاهی زخم را باز می‌گذارند (گاز گرفتگی حیوانات).
- زخم آلوده به خاک یا زخم له‌شده: باید خوب شسته شود و ممکن است دیرتر بسته شود.
- جسمی که هنوز داخل زخم است: آن را بیرون نکشید.
- زخم چاقو یا جسم نوک‌تیز که عمیق رفته: ممکن است به اندام‌های داخلی رسیده باشد (زخم چاقو و گلوله).
نشانه‌های آسیب عصب و تاندون
بی‌حسی یا مورمور نوک انگشت، ضعف یا ناتوانی در خم و راست کردن انگشت یا مچ بعد از بریدگی، یعنی ممکن است عصب یا تاندون بریده شده باشد. این آسیب‌ها ترمیم تخصصی می‌خواهند و زمان مهم است (پارگی عصب و پارگی تاندون).
زمان بستن زخم
هر چه زودتر، بهتر. بیشتر زخم‌ها بهتر است در ۶ تا ۸ ساعت اول بسته شوند. زخم‌های صورت و سر که خون‌رسانی خوبی دارند، تا حدود ۲۴ ساعت هم بسته می‌شوند. زخمی که دیرتر رسیده، ممکن است تمیز و پانسمان شود و چند روز بعد، وقتی مطمئن شدند عفونت نکرده، بسته شود، یا باز بماند تا خودش جوش بخورد.
روش‌های بستن زخم
- بخیه: برای بیشتر زخم‌های عمیق یا باز.
- چسب پوستی مخصوص: برای زخم‌های کوچک، صاف و کم‌کشش، مثلاً روی پیشانی یا در کودکان؛ بی‌درد است و بخیه‌کشی ندارد.
- نوارهای چسبی باریک: برای بریدگی‌های سطحی با لبه‌های صاف.
- منگنه: بیشتر برای زخم‌های پوست سر.
چسب‌های فوری خانگی و نوارچسب معمولی جای چسب پوستی پزشکی را نمی‌گیرند.
زخم‌هایی که بخیه لازم ندارند
خراش‌ها و ساییدگی‌های سطحی، و بریدگی‌های کوچک و کم‌عمقی که لبه‌هایشان خودبه‌خود کنار هم است و خونریزی‌شان با چند دقیقه فشار بند می‌آید، معمولاً با شستن و پانسمان ساده خوب می‌شوند (درمان بریدگی و خراش و ساییدگی پوست).
کمک‌های اولیه تا رسیدن به درمانگر
- با پارچه‌ی تمیز روی زخم فشار مستقیم بدهید و عضو را بالا نگه دارید.
- وقتی خونریزی کم شد، زخم را زیر آب روان لوله‌کشی بشویید تا خاک و ذرات بیرون بیاید.
- زخم را با گاز یا پارچه‌ی تمیز بپوشانید.
- قهوه، تنباکو، پودر یا هر ماده‌ی دیگری روی زخم نریزید؛ کار شستن و بستن را سخت می‌کند و زخم را آلوده می‌کند.
- جسم فرورفته در زخم را بیرون نکشید؛ دورش را با پارچه ثابت کنید.
کمک‌های اولیه را با جزئیات در مراقبت اولیه از زخم نوشته‌ایم. اگر واکسن کزازتان به‌روز نیست، کزاز را ببینید.
- خونریزی با ۱۵ دقیقه فشار مداوم بند نمی‌آید یا خون جهنده است.
- زخم عمیق روی شکم، قفسه‌ی سینه یا گردن است، یا جسمی در آن فرو رفته است.
- انگشت یا دست بی‌حس شده یا حرکت نمی‌کند.
همان روز به یک مرکز درمانی بروید اگر:
- لبه‌های زخم باز است، زخم عمیق است یا روی صورت، دست، مفصل یا ناحیه‌ی تناسلی است.
- زخم از گاز گرفتگی است یا با خاک آلوده شده است.
زخم تازه‌ای که بخیه لازم دارد را هر چه زودتر به نزدیک‌ترین مرکز درمانی برسانید؛ اگر به ما نزدیک هستید، در بیمارستان فوق تخصصی عرفان نیایش، جایی که کلینیک زخم پلاس قرار دارد، بخیه و ترمیم زخم انجام می‌شود. پیگیری، پانسمان، کشیدن بخیه و درمان زخم‌هایی که دیر بسته شده‌اند یا عفونت کرده‌اند، در کلینیک زخم پلاس انجام می‌شود. از صفحه‌ی مشاوره وقت بگیرید. مراقبت از بخیه را در مراقبت از بخیه بخوانید.
پرسش‌های پرتکرار
اگر زخم بخیه‌خواه را بخیه نکنم چه می‌شود؟
زخم معمولاً دیرتر، با احتمال بیشتر عفونت و جای زخم پهن‌تر بسته می‌شود. روی مفاصل و دست ممکن است حرکت را هم محدود کند.
بعد از چند ساعت دیگر نمی‌شود زخم را بخیه زد؟
مرز قطعی وجود ندارد. بیشتر زخم‌ها بهتر است در ۶ تا ۸ ساعت اول بسته شوند، ولی درمانگر بسته به جای زخم، تمیزی آن و حال بیمار تصمیم می‌گیرد. اگر دیر شده، باز هم مراجعه کنید.
چسب زخم معمولی کافی است؟
برای بریدگی‌های کوچک و سطحی با لبه‌های کنار هم، بله. برای زخم‌های باز یا عمیق، چسب زخم لبه‌ها را کنار هم نگه نمی‌دارد.
منابع
- Forsch RT و همکاران. Laceration repair: a practical approach. Am Fam Physician 2017.
- NICE Clinical Knowledge Summaries. Lacerations; Bites (human and animal). 2024.
- Quinn JV و همکاران. Traumatic lacerations: what are the risks for infection and has the “golden period” of laceration care disappeared? Emerg Med J 2014.
مقالههای مرتبط
باز شدن زخم جراحی: علت، کار درست در لحظهی باز شدن و درمان
چرا زخم بخیهشده بعد از عمل باز می‌شود و چه باید کرد؟ علتها، نشانه‌ها، کمک‌های اولیه، درمان با پانسمان، وکیوم…
۵ دقیقه مطالعه
عفونت محل جراحی: نشانه‌ها، عوامل خطر، پیشگیری و درمان
عفونت زخم جراحی کی و چطور پیدا می‌شود؟ سه سطح عفونت، نشانه‌ها، کسانی که بیشتر در خطرند، پیشگیری پیش و…
۵ دقیقه مطالعه
مراقبت از زخم جراحی در خانه: پانسمان، حمام و نشانه‌های هشدار
بعد از عمل با زخم جراحی چه کنیم؟ پانسمان روزهای اول، کی دوش بگیریم، چه چیزی طبیعی است، کمک به…
۵ دقیقه مطالعه
دیدگاه خود را بنویسید