ترشح زخم: هر رنگ چه معنایی دارد و چه مقدار طبیعی است

ترشح زخم، که در کتاب‌ها «اگزودا» هم نامیده می‌شود، مایعی است که از رگ‌های ریز بستر زخم بیرون می‌آید. در آن آب، پروتئین، گلبول‌های سفید و مواد لازم برای ترمیم هست. هر بار که پانسمان را باز می‌کنید، رنگ، مقدار، غلظت و بوی این مایع چیزهای زیادی درباره‌ی حال زخم می‌گوید. این مقاله کمک می‌کند آن را درست بخوانید.

رنگ ترشح زخم چه می‌گوید؟

رنگ و ظاهر	نام	معمولاً یعنی
شفاف یا زرد کم‌رنگ و آبکی	سروز	طبیعی در روزهای اول. اگر خیلی زیاد باشد، ممکن است از ورم پا یا عفونت باشد.
صورتی کم‌رنگ و رقیق	سروزی‌خونی	طبیعی؛ مخلوط مایع زخم و کمی خون. در زخم جراحی و زخم تازه شایع است.
قرمز روشن	خونی	خون تازه. در ساعت‌های اول یا بعد از دبریدمان عادی است؛ اگر زیاد شود یا بند نیاید، نه.
زرد پررنگ، کرم یا قهوه‌ای کدر و غلیظ	چرکی	معمولاً عفونت. هیچ‌وقت طبیعی حساب نمی‌شود.
سبز یا سبزآبی با بوی شیرین و خاص	چرکی	گاهی میکروبی به نام سودوموناس. کشت زخم نوع میکروب را مشخص می‌کند.
قهوه‌ای تیره یا خاکستری	–	خون کهنه یا بافت مرده در زخم.

یک نکته‌ی مهم: بعضی پانسمان‌ها خودشان رنگ و بوی ترشح را عوض می‌کنند. آلژینات و هیدروکلوئید با ترشح، ژل زرد و کمی بودار درست می‌کنند که شبیه چرک است. پانسمان یددار ترشح را قهوه‌ای و پانسمان نقره‌دار آن را خاکستری می‌کند. قبل از قضاوت، زخم را با سرم بشویید و بعد نگاه کنید.

مقدار ترشح

درمانگرها مقدار ترشح را از روی خیس شدن پانسمان می‌سنجند. شما هم می‌توانید همین را یادداشت کنید:

• خشک: پانسمان رد ترشح ندارد و شاید به زخم چسبیده باشد.
• کم: کمتر از یک‌چهارم پانسمان خیس شده است.
• متوسط: بین یک‌چهارم تا سه‌چهارم پانسمان خیس شده است.
• زیاد: بیشتر پانسمان خیس است یا ترشح از لبه‌ها بیرون زده و لباس یا ملافه را خیس کرده است.

مدت ماندن پانسمان را هم کنارش بنویسید. پانسمانی که بعد از شش ساعت نیمه‌خیس است با پانسمانی که بعد از سه روز همان قدر خیس است فرق دارد.

ترشح زیاد

در زخم تازه ترشح در چند روز اول کم می‌شود. اگر بعد از آن زیاد بماند یا بیشتر شود، علت‌های رایجش این‌هاست: عفونت (نشانه‌های عفونت زخم)، ورم پا در زخم‌های وریدی (زخم واریسی)، نارسایی قلب یا کمبود پروتئین خون، و بافت مرده‌ای که در زخم مانده است. ترشح زیاد پوست اطراف زخم را سفید، چروک و نرم می‌کند و آن را زخم می‌کند. در این زخم‌ها پانسمان جاذب مثل فوم، آلژینات یا هیدروفایبر و گاهی وکیوم تراپی به کار می‌رود و پوست دور زخم با کرم یا اسپری محافظ پوشانده می‌شود.

زخم خیلی خشک

زخمی که ترشح ندارد و کفش خشک و دلمه‌بسته است، کند خوب می‌شود. پانسمان مرطوب‌کننده مثل هیدروژل کمک می‌کند. استثنا زخم خشک و سیاه انگشتان پا در کسی است که خون‌رسانی پایش ضعیف است؛ آن را نباید خیس کرد و باید زود معاینه شود (گانگرن).

غلظت و بو

ترشح طبیعی رقیق و روان است. ترشح غلیظ و چسبناک ممکن است از عفونت یا بافت مرده باشد. اگر ترشح شبیه مدفوع یا ادرار است یا بعد از جراحی شکم مایع زیادی از زخم بیرون می‌آید، احتمال راه باز شدن به روده یا مثانه هست و باید همان روز بررسی شود. درباره‌ی بو و راه کنترلش، بوی زخم را بخوانید.

چه چیزی را به درمانگر بگویید؟

1. از پانسمانی که برمی‌دارید، قبل از دور انداختن یک عکس بگیرید.
2. بنویسید پانسمان چند ساعت یا چند روز روی زخم بوده است.
3. رنگ، مقدار، غلظت و بوی ترشح را بعد از شستن زخم یادداشت کنید.
4. هر تغییر تازه را بگویید: بیشتر شدن ترشح، عوض شدن رنگ، درد یا تب.

اگر مطمئن نیستید ترشح زخم شما طبیعی است، در کلینیک زخم پلاس زخم را معاینه می‌کنیم و پانسمانی انتخاب می‌کنیم که با مقدار ترشح جور باشد. از صفحه‌ی مشاوره وقت بگیرید. اصول کلی را هم در مراقبت از زخم ببینید.

پرسش‌های پرتکرار

ترشح زرد زخم همیشه چرک است؟

نه. ترشح زرد کم‌رنگ و رقیق طبیعی است. لایه‌ی زرد چسبنده‌ی کف زخم هم ممکن است بافت مرده‌ی نرم باشد، نه چرک. چرک غلیظ، کدر و معمولاً بودار است و با درد و قرمزی بیشتر همراه است.

ترشح زخم بعد از عمل چند روز طبیعی است؟

کمی ترشح صورتی یا شفاف در دو سه روز اول طبیعی است و باید کم‌کم قطع شود. ترشحی که بیشتر می‌شود، بعد از یک هفته ادامه دارد یا چرکی است باید بررسی شود (مراقبت از زخم جراحی).

ترشح زخم را با گاز خشک کنیم؟

زخم نباید کاملاً خشک شود. هدف این است که ترشح اضافه جذب شود و کف زخم کمی مرطوب بماند. گاز خشک به زخم می‌چسبد؛ پانسمان جاذب مناسب بهتر است.

منابع

1. World Union of Wound Healing Societies (WUWHS). Consensus Document: Wound exudate, effective assessment and management. Wounds International 2019.
2. International Wound Infection Institute (IWII). Wound Infection in Clinical Practice. 2022.