عفونت محل جراحی: نشانه‌ها، عوامل خطر، پیشگیری و درمان
پاسخ کوتاه: اگر در یک ماه اول بعد از عمل، یا در سه ماه اول وقتی پروتز یا پیچ و پلاک در بدن گذاشته‌اند، میکروب‌ها به زخم یا عمق محل عمل برسند، می‌گویند محل جراحی عفونت کرده است. بیشتر عفونت‌ها سطحی‌اند و در پوست و چربی زیر زخم‌اند: قرمزی که پخش می‌شود، درد و ورم بیشتر بعد از روز سوم، ترشح چرکی و گاهی تب. درمان، باز کردن زخم و تخلیه‌ی چرک، شست‌وشو و پانسمان، و در صورت نیاز آنتی‌بیوتیک است. عفونت‌های عمیق‌تر ممکن است جراحی دوباره بخواهند. دیابت، چاقی، سیگار و عمل‌های طولانی یا روی روده خطر را بالا می‌برند.
عفونت یکی از شایع‌ترین مشکلات بعد از جراحی است و معمولاً بین روز چهارم تا دهم بعد از عمل خودش را نشان می‌دهد، وقتی بیمار به خانه برگشته است. اگر زود دیده شود، درمانش ساده‌تر است. این مقاله کمک می‌کند نشانه‌ها را بشناسید، بدانید چه کسانی در خطرند و درمان چطور انجام می‌شود. مراقبت معمول از زخم جراحی را در مراقبت از زخم جراحی نوشته‌ایم.
انواع عفونت محل جراحی
- عفونت سطحی: میکروب‌ها از لایه‌ی چربی پایین‌تر نرفته‌اند. بیشتر عفونت‌ها همین نوع‌اند.
- عفونت عمیق: به لایه‌های عمیق‌تر مثل پرده‌ی روی ماهیچه و خود ماهیچه رسیده است.
- عفونت عضو یا فضای داخلی: داخل شکم، مفصل یا اطراف پروتز؛ ممکن است زخم پوست سالم به نظر برسد ولی بیمار تب، درد عمیق و حال عمومی بد داشته باشد.
نشانه‌ها
- قرمزی، گرمی و ورمی که از لبه‌ی زخم جلوتر می‌رود.
- زخمی که روز سوم و چهارم دردناک‌تر از روز اول است.
- مایعی غلیظ و کدر، یا بودار، که از خط بخیه یا محل لوله‌ی درن بیرون می‌زند.
- لبه‌هایی که از هم فاصله گرفته‌اند.
- تب، لرز یا بی‌حالی.
کمی قرمزی باریک در امتداد بخیه و ترشح شفاف یا صورتی در دو سه روز اول طبیعی است. رنگ ترشح را در ترشح زخم و نشانه‌های کلی عفونت را در عفونت زخم ببینید.
چه کسانی بیشتر در خطرند؟
- کسی که دیابت دارد و قندش دور و بر روز عمل بالا بوده است.
- افراد چاق؛ چربی زیر پوست خون‌رسانی کمتری دارد.
- سیگاری‌ها و قلیان‌کش‌ها.
- سالمندان، افراد کم‌غذا و کسانی که کورتون یا داروهای سرکوب ایمنی مصرف می‌کنند.
- عمل‌های طولانی، عمل‌های فوری و برنامه‌ریزی‌نشده، جراحی روده و عمل‌هایی که پروتز یا پیچ و پلاک گذاشته می‌شود.
- کسی که عفونت دیگری در بدن دارد، مثل عفونت ادراری یا دندان.
پیشگیری
پیش از عمل
- سیگار را یک ماه یا بیشتر مانده به عمل کنار بگذارید.
- قند خون را با کمک پزشک کنترل کنید.
- شب یا صبحِ عمل، تمام بدن را با آب و صابون بشویید.
- تیغ را کنار بگذارید؛ خراش‌های ریز تیغ خطر عفونت را بالا می‌برد. اگر لازم باشد، تیم جراحی با ماشین مخصوص کوتاه می‌کند.
- عفونت‌های دیگر بدن را پیش از عمل‌های برنامه‌ریزی‌شده درمان کنید.
بعد از عمل
- پانسمان اول دو روز دست‌نخورده بماند. هر بار که می‌خواهید به زخم دست بزنید، قبل و بعدش دستتان را با صابون بشویید.
- زخم را تمیز و خشک نگه دارید و به آن دست نزنید.
- غذای پروتئین‌دار و آب کافی بخورید و قند را کنترل کنید.
- آنتی‌بیوتیک را دقیقاً طبق دستور جراح مصرف کنید؛ بیشتر جراحی‌ها فقط یک نوبت آنتی‌بیوتیک پیش از عمل لازم دارند و ادامه‌ی خودسرانه‌ی آن فایده‌ای ندارد.
درمان
- معاینه‌ی زخم و تعیین عمق عفونت. گاهی سونوگرافی برای پیدا کردن چرک جمع‌شده لازم است.
- باز کردن چند بخیه یا منگنه برای تخلیه‌ی چرک؛ این مهم‌ترین قسمت درمان است و بدون آن، آنتی‌بیوتیک به‌تنهایی کافی نیست.
- نمونه‌برداری از ترشح برای کشت.
- شست‌وشو و پانسمان زخم بازشده تا از ته پر شود (زخم حفره‌ای). در زخم‌های بزرگ یا پرترشح، وکیوم تراپی روند ترمیم را سریع‌تر می‌کند.
- آنتی‌بیوتیک وقتی که قرمزی به پوست اطراف رسیده، تب هست یا عفونت عمیق است.
- در عفونت‌های عمیق یا داخلی، جراحی دوباره برای شست‌وشو و گاهی برداشتن پروتز.
وقتی عفونت کنترل شد و کف زخم تمیز و قرمز شد، گاهی زخم دوباره بخیه زده می‌شود و گاهی تا آخر باز می‌ماند تا خودش بسته شود. روش‌های درمان زخم عفونی را در درمان زخم عفونی بیشتر توضیح داده‌ایم.
- قرمزی دور زخم پخش می‌شود یا درد و ورم بعد از روز سوم بیشتر شده است.
- از زخم یا سوراخ درن ترشح چرکی یا بدبو می‌آید.
- لبه‌های زخم باز شده است (باز شدن زخم جراحی).
بدون معطلی همین حالا به نزدیک‌ترین بیمارستان بروید اگر:
- تب و لرز، گیجی، نفس تند یا ضعف شدید دارید.
- بعد از جراحی شکم، درد شکم شدید و رو به افزایش است.
اگر زخم عملتان چرک کرده یا باز شده، در کلینیک زخم پلاس با هماهنگی جراحتان آن را تمیز و پانسمان می‌کنیم و اگر لازم باشد دستگاه وکیوم می‌گذاریم. از صفحه‌ی مشاوره یا تماس با ما وقت بگیرید.
پرسش‌های پرتکرار
چه مدت بعد از عمل باید مراقب عفونت بود؟
بیشترین احتمال در هفته‌ی دوم است، یعنی روز چهارم تا دهم، ولی تا ۳۰ روز بعد، و در عمل‌هایی که پروتز گذاشته شده تا سه ماه بعد، ممکن است پیدا شود.
عفونت زخم جراحی فقط با آنتی‌بیوتیک خوب می‌شود؟
چرکی که زیر بخیه‌ها گیر افتاده باید بیرون بیاید؛ دارو به داخل یک کیسه‌ی چرک خوب نمی‌رسد. عفونت سطحی خفیف بدون چرک گاهی فقط با آنتی‌بیوتیک کنترل می‌شود.
زخم جراحی عفونی چقدر طول می‌کشد تا خوب شود؟
بعد از باز کردن و تخلیه، زخم از ته پر می‌شود و بسته به اندازه، چند هفته تا دو سه ماه طول می‌کشد. وکیوم تراپی این مدت را کوتاه‌تر می‌کند.
منابع
- NICE. Surgical site infections: prevention and treatment (NG125). 2019, updated 2020.
- World Health Organization. Global guidelines for the prevention of surgical site infection. 2nd ed. 2018.
- CDC/NHSN. Surgical Site Infection Event (SSI) definitions. 2024.
مقالههای مرتبط
باز شدن زخم جراحی: علت، کار درست در لحظهی باز شدن و درمان
چرا زخم بخیهشده بعد از عمل باز می‌شود و چه باید کرد؟ علتها، نشانه‌ها، کمکهای اولیه، درمان با پانسمان، وکیوم…
۵ دقیقه مطالعه
آیا زخم من بخیه میخواهد؟ نشانه‌ها، زمان مناسب و روش‌های بستن زخم
کدام زخم بخیه لازم دارد؟ لبه‌های باز، عمق، خونریزی، جای زخم، گاز گرفتگی و آسیب عصب و تاندون؛ زمان مناسب…
۵ دقیقه مطالعه
مراقبت از زخم جراحی در خانه: پانسمان، حمام و نشانه‌های هشدار
بعد از عمل با زخم جراحی چه کنیم؟ پانسمان روزهای اول، کی دوش بگیریم، چه چیزی طبیعی است، کمک به…
۵ دقیقه مطالعه
دیدگاه خود را بنویسید