انواع زخم: دسته‌بندی بر اساس علت، عمق و رنگ کف زخم

«زخم» کلمه‌ی ساده‌ای است، ولی یک خراش زانو با زخم پای دیابتی یا زخم بستر عمیق، علت، رفتار و درمان کاملاً متفاوتی دارد. این مقاله انواع زخم را دسته‌بندی می‌کند و برای هر کدام، راهنمای کامل آن را معرفی می‌کند.

زخم حاد و زخم مزمن

زخم حاد ناگهانی پیدا می‌شود و مراحل ترمیم را به ترتیب طی می‌کند و در چند روز تا چند هفته بسته می‌شود، مثل بریدگی، خراش، زخم جراحی و سوختگی سطحی. زخم مزمن در یکی از مراحل ترمیم گیر کرده و با مراقبت معمول در حدود چهار تا شش هفته کوچک‌تر نمی‌شود؛ تقریباً همیشه یک علت زمینه‌ای دارد (زخم مزمن و مراحل ترمیم زخم).

انواع زخم از نظر علت

زخم‌های تروما و حوادث

• خراش و ساییدگی (ساییدگی پوست)
• بریدگی و پارگی (درمان بریدگی و درمان زخم باز)
• زخم سوراخ‌شده، چاقو و گلوله (زخم چاقو و گلوله)
• له‌شدگی (له‌شدگی) و زخم‌های پیچیده‌ی تصادف (زخم تروما)
• گاز گرفتگی (گاز گرفتگی حیوانات)

زخم جراحی

برش جراحی که معمولاً بخیه می‌شود و گاهی باز می‌ماند یا عفونت می‌کند (مراقبت از زخم جراحی، عفونت محل جراحی).

سوختگی

با گرما، مایع داغ، برق، مواد شیمیایی یا پرتو (درمان زخم سوختگی).

زخم بستر یا فشاری

از فشار طولانی روی پوست در بیماران بی‌حرکت (درمان زخم بستر).

زخم پای دیابتی

از کم شدن حس پا، فشار و گاهی کمبود خون‌رسانی در بیماران دیابتی (درمان زخم دیابتی).

زخم‌های عروقی

زخم وریدی ساق از ضعف سیاهرگ‌ها (زخم واریسی) و زخم شریانی از تنگی سرخرگ‌ها (بیماری عروق محیطی).

زخم عفونی

هر زخمی که میکروب‌ها به بافتش حمله کرده‌اند (درمان زخم عفونی).

زخم سرطانی و پرتودرمانی

(زخم بدخیم و زخم پرتودرمانی)

انواع زخم از نظر عمق

• سطحی: فقط لایه‌ی رویی پوست، مثل خراش سطحی. بدون جای زخم خوب می‌شود.
• نیمه‌عمیق: تا بخشی از لایه‌ی زیرین پوست، مثل تاول سوختگی یا زخم بستر مرحله‌ی ۲.
• تمام ضخامت: همه‌ی ضخامت پوست و گاهی چربی، عضله یا استخوان زیر آن. از ته پر می‌شود یا بستن جراحی می‌خواهد (زخم حفره‌ای).

رنگ کف زخم چه می‌گوید؟

• سیاه یا قهوه‌ای تیره و خشک: بافت مرده (نکروز). معمولاً باید برداشته شود، مگر در پای کم‌خون که اول باید خون‌رسانی بررسی شود (دبریدمان).
• زرد یا کرم و چسبنده: بافت مرده‌ی نرم که ترمیم را کند می‌کند.
• سرخ، براق و دانه‌دانه: بافت ترمیمی سالم؛ نشانه‌ی خوب.
• صورتی کم‌رنگ در لبه‌ها: پوست تازه که روی زخم کشیده می‌شود.
• سبز یا همراه بوی بد: احتمال عفونت (عفونت زخم).

بسیاری از زخم‌ها ترکیبی از چند رنگ‌اند. درمانگرها درصد هر رنگ را ثبت می‌کنند تا پیشرفت زخم را بسنجند. رنگ ترشح زخم را هم در ترشح زخم ببینید.

جای زخم

هر زخمی که به لایه‌ی زیرین پوست برسد، جای زخم می‌گذارد. انواع آن:

• جای زخم معمولی: صاف و کم‌رنگ که با گذشت زمان کمتر دیده می‌شود.
• جای زخم برجسته: قرمز و برجسته در محدوده‌ی خود زخم، معمولاً بعد از سوختگی‌ها و زخم‌هایی که دیر بسته شده‌اند؛ در یکی دو سال کمی صاف‌تر می‌شود.
• کلوئید: برجستگی‌ای که از مرز زخم فراتر می‌رود و رشد می‌کند؛ در برخی افراد و جاهایی مثل گوش، شانه و قفسه‌ی سینه شایع‌تر است.
• جای زخم فرورفته: مثل جای جوش یا آبله.
• جمع‌شدگی: جای زخمی که پوست را می‌کشد و حرکت مفصل را محدود می‌کند، بیشتر بعد از سوختگی‌های عمیق.

چرب کردن، ماساژ، ورقه یا ژل سیلیکونی، لباس فشاری و دوری از آفتاب جای زخم را بهتر می‌کنند و برای جای زخم‌های برجسته و کلوئید، تزریق، لیزر یا جراحی هم هست (مراقبت از جای زخم بعد از سوختگی).

در کلینیک زخم پلاس، نوع زخم و علت آن از اولین جلسه بررسی می‌شود و درمان بر همین اساس انتخاب می‌شود. از صفحه‌ی مشاوره یا تماس با ما وقت بگیرید. اصول مراقبت روزانه را در مراقبت از زخم بخوانید.

پرسش‌های پرتکرار

زخم باز با زخم بسته چه فرقی دارد؟

زخم باز پوست را شکافته، مثل بریدگی و خراش. زخم بسته آسیبی است که پوست را باز نکرده، مثل کوفتگی و له‌شدگی بدون پارگی؛ ولی ممکن است بافت‌های زیر آن آسیب جدی دیده باشند.

از کجا بفهمم زخمم مزمن شده است؟

اگر زخم با مراقبت درست، در حدود چهار هفته کوچک‌تر نشده یا بعد از سه ماه هنوز باز است، مزمن به حساب می‌آید و باید علتش بررسی شود.

کدام زخم‌ها خطرناک‌ترند؟

زخم پای دیابتی، زخم‌های عمیق و عفونی، زخم‌هایی که کف آن‌ها سیاه است، زخم‌های نافذ تنه و زخم‌هایی که با تب همراه‌اند.

منابع

1. Frykberg RG, Banks J. Challenges in the treatment of chronic wounds. Adv Wound Care 2015.
2. Schultz GS و همکاران. Wound bed preparation: a systematic approach to wound management. Wound Repair Regen 2003.
3. Gold MH و همکاران. Updated international clinical recommendations on scar management. Dermatol Surg 2014.